Alkol yoksunluğu, uzun süre düzenli ve yoğun alkol kullanan bir kişide alkolün azaltılması ya da kesilmesiyle ortaya çıkan, sinir sisteminin aşırı uyarılmasına bağlı bedensel ve ruhsal belirtiler bütünüdür. Belirtiler çoğu kişide son içkiden yaklaşık 6–12 saat sonra titreme, terleme ve huzursuzlukla başlar ve birkaç gün içinde geriler. Nöbet, bilinç bulanıklığı ya da deliryum tremens gelişirse durum acildir; hemen 112 aranmalıdır. Bu nedenle bırakma kararı hekim değerlendirmesiyle planlanır.
Alkol Yoksunluğu Neden Olur?
Alkol yoksunluğu, beynin alkole uyum sağlamış olmasından kaynaklanır. Alkol merkezi sinir sistemini yavaşlatır; düzenli ve yoğun kullanımda beyin bu baskıyı dengelemek için uyarıcı sistemlerini güçlendirir. Alkol aniden azalınca bu ayar yerinde kalır ve sinir sistemi frenleri boşalmış gibi aşırı uyarılır.
Tolerans dediğimiz durum budur: kişi alkollüyken bile göreli olarak “normal” işleyebilir hâle gelir. Sorun, alkol devreden çıktığında başlar. Uyum bir gecede geri dönmez; titreme, terleme, çarpıntı, kaygı ve uykusuzluk bu aşırı uyarılmanın doğrudan sonucudur, ağır tablolarda aynı mekanizma nöbete kadar ilerleyebilir. Yoksunluğun başlaması için alkolün tamamen kesilmesi de gerekmez; kandaki alkol düzeyinin belirgin biçimde düşmesi yeterlidir. Bu, iradeyle ilgili bir durum değil, ölçülebilir bir fizyolojik süreçtir.
Alkolü diğer maddelerden ayıran nokta da buradadır. Madde bağımlılığı türlerinin çoğunda yoksunluk son derece zorlayıcıdır ama doğrudan öldürücü değildir; örneğin opioid yoksunluğu acı verici olsa da genellikle hayatı tehdit etmez. Alkolde ve sakinleştirici ilaçlarda ise sinir sisteminin aşırı uyarılması nöbete ve deliryuma ilerleyebilir. Birçok maddede “dayanarak atlatmak” zor bir deneyimken, ağır alkol kullanımında aynı yaklaşım tıbbi bir riski göze almaktır.
Alkol Yoksunluğu Belirtileri Nelerdir?
Alkol yoksunluğu belirtileri el titremesi, aşırı terleme, bulantı, çarpıntı, kaygı ve uykusuzlukla başlar; ilerleyen saatlerde ışığa ve sese aşırı duyarlılık, varsanılar ve nöbet görülebilir. En ağır biçim, bilinç bulanıklığıyla seyreden deliryum tremenstir. Belirtilerin şiddeti kullanım süresine, miktarına ve genel sağlık durumuna göre değişir.
Bedensel Belirtiler
Yoksunluğun ilk gününde en sık görülen bedensel belirtiler şunlardır:
- Özellikle ellerde ve parmaklarda, sabah saatlerinde belirginleşen ince titreme
- Aşırı terleme, ateş basması, nabız ve tansiyonun yükselmesi
- Bulantı, kusma, iştahsızlık ve baş ağrısı
- Uykuya dalmakta zorlanma, bölünmüş uyku ve kâbuslar
- Kalp çarpıntısı ve yerinde duramama hissi
Ruhsal Belirtiler
Bedensel tabloya çoğu zaman yoğun bir ruhsal huzursuzluk eşlik eder: en küçük uyarana aşırı tepki verme, odaklanamama, sinirlilik ve adı konamayan bir tedirginlik. Bazı kişilerde çökkün ruh hâli, suçluluk ve umutsuzluk öne çıkar. Bu belirtilerin bedensel olanlardan uzun sürmesi olağandır; ancak umutsuzluğa intihar düşüncesi eşlik ediyorsa bu beklenecek bir durum değil, acil değerlendirme gerektiren bir tablodur.
Alkol Krizi Belirtileri Ne Anlama Gelir?
Günlük dilde “alkol krizi” iki farklı durum için kullanılır: alkol kesildikten sonra gelen yoksunluk tablosu ve çok fazla alkol alındığında görülen zehirlenme. Titreme, terleme, huzursuzluk ve uykusuzluk yoksunluğa; uyandırılamama, yavaş ya da düzensiz nefes ve durmayan kusma zehirlenmeye işaret eder. Zehirlenme belirtilerinden biri tek başına 112’yi aramak için yeterlidir; yoksunlukta ise nöbet, bilinç bulanıklığı, varsanı ya da yüksek ateş görülürse 112 aranır. Diğer maddelerdeki tablolar için uyuşturucu krizi belirtileri sayfamıza bakabilirsiniz.
Alkol Yoksunluğu Ne Zaman Başlar ve Ne Kadar Sürer?
Alkol yoksunluğu genellikle son alkol alımından yaklaşık 6–12 saat sonra başlar, 24–72 saat arasında en şiddetli düzeyine ulaşır ve bedensel belirtiler çoğu kişide bir hafta içinde belirgin biçimde geriler. Aşağıdaki çizelge tipik seyri özetler; başlangıç ve şiddet kişiden kişiye değişir.
| Zaman aralığı | Tipik belirtiler | Risk düzeyi |
|---|
| 6–12 saat | El titremesi, terleme, bulantı, huzursuzluk, uykusuzluk, baş ağrısı, çarpıntı | Hafif–orta |
| 12–24 saat | Işığa ve sese aşırı duyarlılık, yoğun kaygı, bazı kişilerde varsanılar | Orta |
| 24–48 saat | Yoksunluk nöbetleri (havale) riskinin en yüksek olduğu aralık; nöbet daha erken de görülebilir | Yüksek |
| 48–72+ saat | Deliryum tremens: bilinç bulanıklığı, ağır ajitasyon, yüksek ateş, ritim bozukluğu | Hayati tehlike |
| 1–2 hafta | Bedensel belirtilerin gerilemesi; uyku bozukluğu ve huzursuzluğun sürmesi | Düşük–orta |
Bu genel bir çerçevedir ve kişinin hangi aşamada güvende olduğunu tek başına göstermez. Hafif başlayan bir tablo saatler içinde ağırlaşabilir ve en ağır belirtiler ilk günlerden sonra da başlayabilir; bu yüzden bırakma hekimle planlanır ve kişi bu dönem boyunca yalnız bırakılmaz. Uyku düzensizliği, ruh hâlinde dalgalanma ve içme isteği ise bedensel tablo geçtikten sonra haftalarca sürebilir.
Hangi Belirtilerde Hemen 112 Aranmalı?
Nöbet, bilinç bulanıklığı, varsanı, yüksek ateşle birlikte düzensiz kalp atışı ya da yatıştırılamayan huzursuzluk görülüyorsa durum tıbbi acildir ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Bu belirtilerde “geçer mi” diye beklemek ya da evde izlemeye çalışmak doğru değildir. Acil işaretler şunlardır:
- Nöbet (havale) geçirme; risk özellikle ilk 48 saatte yüksektir
- Kişinin nerede olduğunu, günü ya da yanındakini şaşırması
- Olmayan şeyleri görme veya duyma, özellikle korkutucu ve gerçek gibi yaşanan varsanılar
- Yüksek ateş, şiddetli terleme ve düzensiz kalp atışı
- Kendine ya da çevresine zarar verme riski taşıyan aşırı huzursuzluk
- Ağızdan hiçbir şey alamayacak kadar şiddetli kusma ve sıvı kaybı
Önemli. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hekim muayenesinin yerini tutmaz ve yoksunluğun evde yönetilmesi için bir rehber değildir. Tanı, ilaç ve tedavi planı yalnızca hekim tarafından belirlenir. Ağır alkol bağımlılığında alkolün aniden kesilmesi hayati tehlike taşıyabilir. Yukarıdaki belirtilerden biri varsa hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Ücretsiz danışma için ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı’na ya da Yeşilay’ın YEDAM 115 hattına ulaşabilirsiniz.
Deliryum Tremens Nedir?
Deliryum tremens, alkol yoksunluğunun en ağır biçimidir; bilincin bulanması, ağır ajitasyon, varsanılar ve yüksek ateşle seyreder ve tedavi edilmediğinde ölümcül olabilir. Genellikle son içkiden 48–72 saat sonra ortaya çıkar. Hastane koşullarında izlem ve tedavi gerektirir; hiçbir koşulda evde yönetilmeye çalışılmaz.
Deliryum Tremens Belirtileri
Tabloyu diğer yoksunluk belirtilerinden ayıran şey bilincin bulanmasıdır: kişi çevresini doğru algılayamaz, zaman ve yer duygusunu yitirir, kendisiyle konuşulanı takip edemez. Buna ağır ajitasyon, yoğun korku, gerçek gibi yaşanan görsel varsanılar, yüksek ateş, aşırı terleme, tansiyon yüksekliği ve kalp ritim bozukluğu eklenir. Belirtiler gün içinde dalgalanabilir; kısa bir sakinlik dönemi tehlikenin geçtiği anlamına gelmez.
Deliryum Tremens Kimlerde Gelişir?
Deliryum tremens riskini artıran durumlar aşağıdaki Kimlerde Daha Ağır Seyreder bölümünde sıralanmıştır; bunlardan biri varsa bırakma denemesi kendi başına yapılmamalı, önce bir psikiyatri polikliniğine ya da AMATEM birimine başvurulmalıdır. AMATEM’de tedavi sosyal güvence kapsamında yürütülür.
Alkol Yoksunluğu Öldürür mü?
Evet, ağır biçimleri ölümcül olabilir. Yoksunluğun kendisi çoğu kişide birkaç gün içinde geriler; ancak ölüm riski yoksunluk nöbetleri ve deliryum tremens ile doğrudan ilişkilidir. Alkol, bu yönüyle yoksunluğu hayati tehlike taşıyan sayılı maddelerden biridir ve bu fark, bırakma kararının nasıl verileceğini değiştirir.
Bu bilgi korkutmak için değil, doğru kararı kolaylaştırmak için verilir. Uygun değerlendirme ve tıbbi gözetimle bu risk büyük ölçüde yönetilebilir. Asıl tehlike, riskin fark edilmemesidir: kişinin tek başına ve habersizce bırakmayı denemesi, belirtileri yeniden içerek bastırmaya çalışması ya da yakınlarının “uyusun, geçer” diyerek beklemesi. Yoksunluk belirtilerini bir kadehle bastırmak döngüyü sürdürür ve bir sonraki bırakmayı daha riskli hâle getirir.
Kimlerde Daha Ağır Seyreder?
Alkol yoksunluğu uzun yıllardır yüksek miktarda içenlerde, daha önce nöbet ya da deliryum tremens geçirenlerde, defalarca bırakıp yeniden başlayanlarda, ileri yaştakilerde ve ek sağlık sorunu olanlarda daha ağır seyreder. Bu ölçütlerden biri varsa bırakma mutlaka hekimle planlanmalıdır.
Tekrarlayan Bırakmalar ve Tutuşma Etkisi
Yaygın bir yanılgı vardır: “Ben bunu daha önce birkaç kez bıraktım, atlatırım.” Oysa alkol yoksunluğunda tersi geçerlidir. Her bırakma ve yeniden başlama döngüsü, sinir sistemini bir sonraki yoksunlukta daha kolay aşırı uyarılır hâle getirir. Bu birikimli duyarlılaşmaya tutuşma (kindling) denir. Daha önce sorunsuz atlatılmış bırakmalar, ilerleyen yıllarda beklenmedik biçimde nöbet ya da deliryum tremens ile seyredebilir; geçmişteki kolay deneyimler bir sonraki seferin güvencesi değildir.
Riski Artıran Sağlık Durumları
Karaciğer hastalığı, enfeksiyon, beslenme yetersizliği, kalp hastalığı ve aynı anda başka sakinleştirici madde kullanımı tabloyu ağırlaştırır. Hekim bu nedenle bırakmadan önce yalnızca içme öyküsünü değil, genel sağlık durumunu da değerlendirir. Yatış gerektiren durumlarda başvuru yolları için rehabilitasyon merkezi sayfamız yol gösterir.
Alkol Zehirlenmesi Belirtileri Nelerdir?
Alkol zehirlenmesi, kısa sürede fazla alkol alınmasıyla sinir sisteminin baskılanmasıdır; bilinç bulanıklığı, uyandırılamama, yavaş ya da düzensiz nefes, durmayan kusma, soğuk ve soluk cilt ile nöbet görülebilir. Yoksunluğun tersine alkol varken gelişir ve hayati tehlike taşır; bu belirtilerden biri tek başına görülse bile hemen 112 aranır.
Zehirlenme ile Yoksunluk Nasıl Ayırt Edilir?
Ayrımın en kolay yolu zamanlamadır. Zehirlenme içme sırasında ya da hemen sonrasında, alkol vücuttayken ortaya çıkar ve kişi giderek uyuşur, tepkisizleşir. Yoksunluk ise alkol azaldıktan saatler sonra başlar ve kişi uyuşmak yerine titrer, terler, huzursuzlanır. Zehirlenmede kişiyi “uyursa toparlanır” diye yalnız bırakmak, kahve içirmek ya da soğuk duşa sokmak işe yaramaz ve tehlikelidir. Kusuyorsa ya da baygınsa boğulmaması için yan yatırılır ve yardım gelene kadar yanında kalınır.
Sahte Alkol Şüphesinde Ne Yapılmalı?
Kaçak ya da sahte içkide bulunabilen metil alkol, sıradan sarhoşluktan farklı bir zehirlenmeye yol açar. Bulanık ya da çift görme, ışığa bakamama, şiddetli karın ağrısı ve nefes darlığı tipik işaretlerdir; belirtiler içtikten bir gün sonrasına kadar gecikebilir. Bu belirtiler, kişi kendini iyi hissetse bile acildir: 112 aranmalı, içilen şişe varsa yanında götürülmelidir. Danışmak için Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 114 hattı da 7/24 aranabilir; belirtiler varsa önce 112 aranır.
Alkol Yoksunluğu Nasıl Geçer?
Alkol yoksunluğu, beden alkolsüz düzene yeniden uyum sağladıkça geriler; belirleyici olan bu dönemin hekim gözetiminde ve güvenli biçimde geçirilmesidir. Arındırma, madde türüne, yoksunluğun ağırlığına ve eşlik eden hastalıklara göre birkaç günden birkaç haftaya uzanabilir; süreyi hekim belirler. Arındırma, bağımlılık tedavisi sürecinin yalnızca ilk adımıdır.
Risk Değerlendirmesi
Süreç riskin belirlenmesiyle başlar. Hekim kullanım süresini ve miktarını, önceki yoksunluk deneyimlerini, geçirilmiş nöbet ya da deliryum tremens öyküsünü, eşlik eden bedensel hastalıkları ve kullanılan diğer maddeleri değerlendirir. Bu değerlendirme, arındırmanın hastanede mi yoksa ayaktan izlemle mi yürütüleceğini belirler. Karar kişiye özeldir; bir tanıdığın evde geçirdiği yoksunluk, başkası için güvenli bir örnek değildir.
Gözetimli Arındırma ve İzlem
Gözetimli arındırmada amaç yoksunluğu “çektirmek” değil, güvenli biçimde geçirmektir. Nabız, tansiyon, ateş ve bilinç durumu düzenli aralıklarla izlenir, belirtilerin şiddeti standart değerlendirmelerle takip edilir; sıvı ve beslenme desteği verilir. Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisini hekim planlar; türü ve süresi kişiden kişiye değişir. Düzenli izlemin asıl değeri, hafif başlayan bir tablonun ağırlaşması hâlinde erken müdahaleyi mümkün kılmasıdır.
Beslenme ve Vitamin Desteği
Uzun süreli alkol kullanımı vitamin ve mineral emilimini bozar. Özellikle B1 vitamini (tiamin) eksikliği sıktır ve tedavi edilmediğinde belleği kalıcı biçimde etkileyebilen ciddi bir nörolojik tabloya yol açabilir. Bu destek hekim tarafından, uygun sıra ve biçimde uygulanır. Kendi başına eczaneden vitamin alıp yoksunluğu evde geçirmeye çalışmak ne nöbet ne de deliryum riskini ortadan kaldırır; yalnızca gerçek müdahalenin gecikmesine yol açar.
Uzamış Yoksunluk Nedir?
Uzamış yoksunluk, bedensel belirtiler geçtikten sonra haftalar hatta aylar boyunca dalgalanarak süren uyku düzensizliği, ruh hâli dalgalanması, içme isteği, dikkat güçlüğü ve strese düşük tahammüldür. Bu belirtiler toparlanma sürecinin bilinen bir aşamasıdır; başarısızlık kanıtı değildir.
Bu dönem sıklıkla yanlış yorumlanır: kişi “demek ki olmuyor” diye düşünür ve tam da bu noktada yeniden içmeye başlar. İçme isteği günlerce hiç gelmeyip belirli bir ortam, kişi ya da duyguyla aniden güçlenebilir; unutkanlık ve odaklanma güçlüğü işte ya da evde küçük aksamalara yol açabilir. Belirtilerin geçici ve beklenen olduğunu bilmek tek başına koruyucudur. Bu aşamada düzenli görüşmeler, grup desteği ve 12 Basamak çalışması nüksü önlemenin en etkili yollarındandır.
Yoksunluk Döneminde Yakınlar Ne Yapmalı?
Yakınların ilk görevi, bırakmadan önce kişiyi hekim değerlendirmesine yönlendirmek; bu dönemde onu yalnız bırakmamak ve tehlike işaretlerinde vakit kaybetmeden 112’yi aramaktır. “Kendi kendine geçer” diye beklemek, bu dönemde ailelerin en sık yaptığı ve en riskli hatadır.
İyi niyetli bir “bugünden itibaren evde tek damla yok” kararı, ağır kullanımda tıbbi risk yaratabilir; önce hekim değerlendirmesi gerekir. Bu dönemdeki sinirlilik ve tahammülsüzlük yoksunluğun bir belirtisidir, kişilik özelliği değildir; suçlama ve tartışma yerine sakin ve kısa cümlelerle konuşmak işe yarar. Kişinin hekime gitmeyi reddetmesi hâlinde bile acil işaretler görülürse 112 aranır. Ailenin de desteğe ihtiyacı vardır: aile eğitimleri bu dönemde nasıl davranılacağını somutlaştırır ve yakının sürecine doğru biçimde eşlik etmeyi öğretir.
Yoksunluktan Sonra Süreç ve BAYDER’in Yeri
Yoksunluğun atlatılması yalnızca ilk aşamadır; içme isteğinin yönetilmesi, tetikleyicilerin tanınması ve yaşamın yeniden kurulması ayrı bir çalışma gerektirir. Bağımlılık tam iyileşmez, kontrol altına alınabilir; bu yüzden arındırmadan sonraki destek belirleyicidir.
Bağımsız Yaşam Derneği (BAYDER) bir sivil toplum kuruluşudur; hastane ya da ruhsatlı tedavi merkezi değildir ve tıbbi tedavinin yerine geçmez. Yoksunluk döneminin tıbbi yönetimi dernek çalışmasının kapsamı dışındadır; BAYDER tıbbi detoks sunmaz ve bu aşama için AMATEM’e yönlendirir. Katkısı arındırma sonrasında başlar: SAMBA grup terapisi programı, milli ve manevi değerlere uyarlanmış 12 Basamak çalışması, sosyal uyum faaliyetleri ve aile eğitimleri. Sürecin bütününü alkol bağımlılığı sayfamızda ele aldık.
2013’ten bu yana hizmet veren BAYDER bugün 9 ilde birimleriyle çalışır ve temel hizmetler için ücret talep etmez; ekonomik durum desteğe engel olmaz. Yatılı rehabilitasyon belirli birimlerde (başta İstoç Genel Merkez) sunulur; uygunluk ve katılım şartları ön görüşmede netleşir. Size en yakın birimi BAYDER şubeleri sayfasında bulabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Alkol yoksunluğu nedir?
Alkol yoksunluğu, uzun süre düzenli ve yoğun alkol kullanan bir kişide alkolün azaltılması ya da kesilmesiyle ortaya çıkan, sinir sisteminin aşırı uyarılmasına bağlı bedensel ve ruhsal belirtiler bütünüdür. Titreme, terleme, çarpıntı, kaygı ve uykusuzlukla başlar; ağır biçimlerinde nöbet ve deliryum tremense ilerleyebilir.
Alkol yoksunluğu belirtileri nelerdir?
İlk belirtiler el titremesi, aşırı terleme, bulantı, huzursuzluk, kaygı, uykusuzluk, baş ağrısı ve çarpıntıdır. İlerleyen saatlerde ışığa ve sese aşırı duyarlılık, varsanılar, nöbet ve bilinç bulanıklığı görülebilir. En ağır biçim, hayati tehlike taşıyan ve hastanede tedavi gerektiren deliryum tremenstir.
Alkol yoksunluğu ne kadar sürer?
Belirtiler genellikle son içkiden 6–12 saat sonra başlar, 24–72 saat arasında en şiddetli düzeyine ulaşır ve bedensel tablo çoğu kişide bir hafta içinde belirgin biçimde geriler. Uyku bozukluğu, huzursuzluk ve içme isteği ise haftalarca sürebilir; bu dönemde nüks riski yüksektir.
Alkolü birden bırakırsan ne olur?
Uzun süre yoğun içen kişide beyin alkolün baskılayıcı etkisine uyum sağlamıştır; alkol birden kesilince sinir sistemi aşırı uyarılır. Titreme, terleme, kaygı ve uykusuzlukla başlayan tablo bazı kişilerde nöbete ve deliryum tremense ilerleyebilir. Bu nedenle ani ve denetimsiz bırakma önerilmez, karar hekimle verilir.
Alkol yoksunluğu öldürür mü?
Evet, ağır biçimleri ölümcül olabilir. Yoksunluk çoğu kişide birkaç gün içinde geriler; ancak ölüm riski yoksunluk nöbetleri ve deliryum tremens ile doğrudan ilişkilidir. Alkol, yoksunluğu hayati tehlike taşıyan sayılı maddelerden biridir. Uygun değerlendirme ve tıbbi gözetimle bu risk büyük ölçüde yönetilebilir.
Deliryum tremens belirtileri nelerdir?
Deliryum tremensi ayıran temel belirti bilincin bulanmasıdır; kişi çevresini doğru algılayamaz, zaman ve yer duygusunu yitirir. Buna ağır ajitasyon, yoğun korku, gerçek gibi yaşanan varsanılar, yüksek ateş, aşırı terleme ve kalp ritim bozukluğu eşlik eder. Genellikle son içkiden 48–72 saat sonra başlar ve acildir.
Alkol zehirlenmesi belirtileri nelerdir?
Alkol zehirlenmesinde bilinç bulanıklığı, uyandırılamama, yavaş ya da düzensiz nefes, durmayan kusma, soğuk ve soluk cilt, vücut ısısında düşme ve nöbet görülebilir. Sahte içkide bulanık ya da çift görme de eklenir. Bunlardan biri tek başına görülse bile hemen 112 aranmalı, kişi yalnız bırakılmamalı ve kusuyorsa yan yatırılmalıdır.
Alkol yoksunluğu ile nasıl baş edilir?
En güvenli yol, bırakmadan önce bir hekime ya da AMATEM birimine başvurup riski değerlendirtmektir. Risk düşükse süreç ayaktan izlenebilir, yüksekse arındırma hastanede yürütülür. Kişinin yalnız kalmaması, belirtilerin izlenmesi ve acil işaretlerde 112’nin aranması gerekir. Yoksunluğu evde tek başına geçirmeye çalışmak güvenli değildir.
Alkolü bıraktıktan 3 gün sonra ne olur?
Üçüncü gün çoğu kişide belirtilerin en yoğun olduğu ya da gerilemeye başladığı dönemdir. Ağır kullanımda ise deliryum tremens riskinin yüksek olduğu 48–72 saatlik aralık bu günlere denk gelir. Bilinç bulanıklığı, varsanı ya da yüksek ateş görülürse 112 aranmalıdır. Belirtiler hafifse bile kişi yalnız bırakılmamalıdır.
Yoksunluk geçince alkol sorunu da biter mi?
Hayır. Bedensel belirtilerin geçmesi yalnızca ilk aşamanın tamamlandığı anlamına gelir. Bağımlılık tam iyileşmez, kontrol altına alınabilir; bunun için içme isteğinin yönetilmesi, tetikleyicilerin tanınması, sosyal desteğin kurulması ve düzenli görüşmeler gerekir. Bu aşama atlandığında yeniden başlama olasılığı belirgin biçimde artar.