Daha Fazla 'Anne' Ağlamasın Diye Elimizden Geleni Yapıyoruz

BAYDER olarak, kalbinde fırtınalar kopan tek bir annenin bile yalnız hissetmemesi için yola çıktık. Bu iyilik hareketinin büyümesi ve daha çok kalbe dokunması için sizin de katkınıza ihtiyacımız var.

Küçük ya da büyük, yapacağınız her yardım bir annenin yüzündeki tebessüme, ömrünüzdeki en güzel duaya dönüşecek. Gelin, bir annenin hayır duasında buluşalım.

BAĞIMLILIK TÜRLERİ

Madde Bağımlılığı: Belirtileri ve Tedavisi

Bağımlılık yapan maddelerin vücuda alınmasıdır. İlk kullanım dahi risklidir  kontrol edebileceğiniz inancı bir yanılgıdır.

Madde bağımlılığı, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin tekrarlı kullanımı sonucu beynin ödül sisteminde kalıcı değişikliklere yol açan, kişinin zararını bilmesine rağmen kullanımı durduramadığı kronik ama tedavi edilebilir bir hastalıktır. Bir irade zayıflığı değil; tıbbi, psikolojik ve sosyal destek gerektiren bir sağlık sorunudur. Erken fark edilen belirtiler, doğru tedavi ve aile desteğiyle iyileşme mümkündür.

Bu rehberde madde bağımlılığının belirtilerini, aşamalarını, nedenlerini, tedavi sürecini ve nereye ücretsiz başvurabileceğinizi uzman bilgisiyle açıklıyoruz. Bağımsız Yaşam Derneği (Bayder) olarak 2013’ten bu yana 9 ilde 13 birimimizle ücretsiz ve ilaçsız tedavi yönlendirmesi sunuyoruz.

Tedavi İçin İlk Adım En Büyük Cesaret Göstergesidir.
Ücretsiz Görüşme ile Başla

Madde bağımlılığı, kişinin bir psikoaktif maddeyi zararlarını bilmesine rağmen bırakamaması, kullanmadığında bedensel ve ruhsal yoksunluk yaşaması ve hayatının giderek madde etrafında şekillenmesi durumudur. Dünya Sağlık Örgütü bunu irade sorunu olarak değil, beynin ödül ve karar verme devrelerini etkileyen kronik ve tedavi edilebilir bir hastalık olarak tanımlar. Tedavi mümkündür; erken başlamak sonucu en çok etkileyen etkendir.

Madde Bağımlılığı Nedir?

Madde bağımlılığı, beynin ödül sistemini değiştiren psikoaktif bir maddenin kontrolsüz biçimde ve zarara rağmen kullanılmasıdır. Alkol, uyuşturucu, reçeteli ilaçlar ve uçucu maddeler bu çerçevede değerlendirilir. Tanıyı yalnızca hekim koyar. Aşağıdaki iki kavram, bağımlılığın neden salt irade ile açıklanamadığını gösterir; davranışsal olanlar dahil tüm türlerin genel çerçevesini bağımlılık rehberimizde bulabilirsiniz.

Fiziksel ve Psikolojik Bağımlılık Farkı

Fiziksel bağımlılık, bedenin maddeye uyum sağlaması ve madde kesildiğinde titreme, terleme, ağrı, bulantı gibi bedensel belirtiler vermesidir. Psikolojik bağımlılık ise maddeye duyulan yoğun istek ve onsuz baş edememe hâlidir. İkisi birlikte de görülebilir, ayrı ayrı da. Bu ayrım tedavi açısından belirleyicidir: bedensel arınma madde türüne, yoksunluğun ağırlığına ve eşlik eden hastalıklara göre birkaç günden birkaç haftaya uzanabilir ve süreyi hekim belirler; psikolojik bağımlılık ise aylar süren bir çalışma gerektirir. Tedavinin arındırmayla bittiğini sanmak, nüksün en yaygın nedenidir.

Bağımlılık Döngüsü Nasıl İşler?

Döngü genellikle şöyle kurulur: madde alınır ve beyin ödül sisteminde yoğun bir uyarım oluşur. Beyin bu yoğunluğa uyum sağlar, aynı etki için gereken miktar artar. Madde alınmadığında ortaya çıkan huzursuzluk kişiyi yeniden kullanmaya iter ve bu kez amaç keyif değil, kötü hissetmemektir. Bu eşikten sonra “istediğim zaman bırakırım” inancı gerçeği yansıtmayı bırakır. Aynı döngü madde dışı bağımlılıklarda da işler; sigara bağımlılığı ve teknoloji bağımlılığı bunun bilinen örnekleridir.

Madde Bağımlılığının Belirtileri

Belirtiler maddeye göre değişse de ortak bir örüntü vardır. Tek bir işaret sonuç değildir; birkaçının birlikte ve süreklilik göstermesi anlamlıdır.

  • Fiziksel: göz bebeklerinde belirgin değişim, ani kilo kaybı veya artışı, uyku düzeninin bozulması, sürekli halsizlik, açıklanamayan izler.
  • Davranışsal: arkadaş çevresinin tümüyle değişmesi, eve geç gelme, odaya kapanma, gizlilik ve yalanın artması.
  • Ruhsal: ani öfke patlamaları, ilgisizlik, daha önce sevilen uğraşlardan kopma, şüphecilik.
  • Mali: sürekli para isteme, evden para ya da değerli eşya kaybolması.
  • İşlevsel: okul veya iş performansının hızla düşmesi, devamsızlık, sorumlulukların aksaması.

Belirtiler kullanılan maddeye göre de farklılaşır; sentetik kannabinoidlerde görülen tabloyu bonzai kullananlar nasıl anlaşılır rehberimizde ayrıca anlattık.

En Sık Bağımlılık Yapan Maddeler

Türkiye’de tedavi başvurularında en sık karşılaşılan maddeler dört grupta toplanır. Uyarıcılar arasında metamfetamin ve captagon, çok hızlı bağımlılık üretmeleri ve psikoza yol açabilmeleriyle öne çıkar; seyri için metamfetamin bağımlılığı sayfasına bakılabilir. Depresanlar tarafında eroin bağımlılığı, aşırı dozda solunumu durdurabilmesi nedeniyle en ölümcül tablolardan biridir; alkol ise yasal olması sebebiyle en yaygın bağımlılık kaynağıdır.

Kannabis ve sentetikler grubunda esrar en çok başlangıç maddesi olarak görülürken, bonzai içerik belirsizliği yüzünden ilk kullanımda dahi ölümcül olabilir. Dördüncü grup, çoğu zaman gözden kaçan uçucu maddelerdir: tiner ve bali gibi ürünler ucuz ve yasal satıldıkları için özellikle çocuk yaş grubunda ilk temas noktasıdır. Her bir uyuşturucu maddesinin tek tek etkilerini ayrı sayfamızda ele aldık.

Her maddenin ne olduğunu ve piyasada hangi biçimlerde bulunduğunu ayrı rehberlerde anlatıyoruz. Maddeyi tanımak isteyen aileler için esrar nedir, eroin nedir, metamfetamin nedir ve bonzai bağımlılığı sayfaları iyi bir başlangıçtır; biçim ve isim farklılıkları için esrar çeşitleri ile eroin çeşitleri rehberlerine bakabilirsiniz.

Madde Bağımlılığının Aşamaları

Bağımlılık bir anda ortaya çıkmaz; ilerleyen bir süreçtir. Aşağıdaki tablo aşamaları, o aşamada ne olduğunu ve dışarıdan hangi işaretin görüldüğünü gösterir.

AşamaNe olurDışarıdan görünen
DenemeMerak, akran etkisi ya da kaçış amacıyla ilk kullanımGenellikle hiçbir işaret yok
Düzenli kullanımBelirli durumlarda tekrarlanan, henüz kontrol edilebilir görünen kullanımArkadaş çevresinde değişim, gizlilik başlangıcı
ToleransAynı etki için gereken miktarın artmasıPara ihtiyacında artış, uyku ve iştah düzensizliği
BağımlılıkKullanımın yoksunluktan kaçınmak için sürdürülmesi, kontrol kaybıİş/okul kaybı, aile içi çatışma, sağlık sorunları

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Tek bir neden yoktur; risk üç katmanın birleşiminden doğar. Bireysel katmanda genetik yatkınlık, erken yaşta başlama, dikkat eksikliği, kaygı bozukluğu ve depresyon gibi eşlik eden ruhsal tablolar yer alır. Ailesel katmanda ailede bağımlılık öyküsü, ilgisiz ya da aşırı baskıcı ebeveyn tutumu, aile içi şiddet ve iletişimsizlik belirleyicidir.

Çevresel katmanda ise maddeye erişim kolaylığı, akran baskısı ve maddenin normalleştirildiği bir sosyal ortam öne çıkar. Bu üç katmanın hiçbiri tek başına kaderi belirlemez; koruyucu etkenler — güçlü aile bağı, okula bağlılık, doyum veren bir uğraş — riski belirgin biçimde azaltır.

Çoklu Madde Kullanımı ve Alkol Kombinasyonları

Çoklu madde kullanımı, aynı dönemde birden fazla psikoaktif maddenin kullanılması; çoklu madde bağımlılığı ise bunlardan birden fazlasında bağımlılık tablosunun bulunmasıdır. Alkol çoğu zaman bu birlikteliğin parçasıdır. Maddeler birbirinin etkisini öngörülemez biçimde değiştirdiği için risk tek tek risklerin toplamından büyüktür ve tedavi daha dikkatli planlanır.

Alkol Başka Maddelerle Birlikte Neden Daha Tehlikelidir?

Alkol merkezi sinir sistemini baskılar. Aynı yönde etki eden başka bir maddeyle birleştiğinde solunum yavaşlayabilir, bilinç kapanabilir ve kişi kendi durumunu doğru değerlendiremez. Tek başına “taşınabilir” görünen bir etki alkolle birlikte hayati bir acile dönüşebilir. Birlikte kullanımın güvenli bir biçimi ya da güvenli bir miktarı yoktur.

Alkol ile Hap veya Sakinleştirici Kullanımı

Reçeteli sakinleştirici, uyku ve ağrı ilaçları da baskılayıcı gruptadır ve alkolle birlikte en ağır sonuçların görüldüğü birliktelikler arasındadır. Hekimin yazdığı bir ilacı kullanan kişi alkol konusunu mutlaka hekimine sormalıdır. İlacı kendi başına kesmek de risklidir; hap bağımlılığında bırakma süreci hekim gözetiminde planlanır.

Alkol ile Esrar veya Uyarıcılar

Esrarla alkolün birlikte kullanımı yoğun bulantı, baş dönmesi, yönelim kaybı ve kaza riskini artırır. Uyarıcılar ise alkolün yarattığı uyku ve sarhoşluk hissini örter; kişi ne kadar etkilendiğini az algılar, bedenini ve kalbini zorlamaya devam eder. İki durumda da tehlike, kişinin kendi sınırını fark edememesinde yatar.

Çoklu Madde Bağımlılığında Tedavi Nasıl Planlanır?

Her madde için yoksunluk seyri farklıdır; bu yüzden ilk adım hekim değerlendirmesidir. Alkol ve sakinleştirici yoksunluğu nöbet gibi hayati risk taşıyabileceğinden arındırma tıbbi gözetimde yapılmalıdır. Psikososyal çalışma tüm maddeler için birlikte yürütülür; çerçeve için bağımlılık tedavisi sayfamıza bakın.

Yoksunluk (Kriz) Belirtileri

Yoksunluk, bedenin maddesiz kalmaya verdiği tepkidir ve madde grubuna göre farklı seyreder. Depresan grubunda (eroin, alkol, bazı sakinleştiriciler) titreme, terleme, kas ve eklem ağrısı, bulantı, kramp ve şiddetli huzursuzluk görülür; alkol ve bazı ilaçlarda nöbet gibi hayati risk taşıyan tablolar ortaya çıkabilir; ayrıntı için alkol yoksunluğu rehberine bakın. Uyarıcı grubunda (metamfetamin, kokain, captagon) bedensel bulgular daha siliktir; asıl ağırlık derin çökkünlük, aşırı uyku ve intihar düşüncesi riskindedir.

Bu farkın pratik sonucu şudur: hangi maddede yoksunluğun tıbbi gözetim gerektirdiği maddeye göre değişir ve bu değerlendirmeyi hekim yapar. Yoksunluğun “dişini sıkıp geçireceği bir süreç” sanılması, evde yapılan bırakma denemelerinin en riskli yanıdır.

Maddeye özgü seyri esrar yoksunluk belirtileri ve uyuşturucu krizi belirtilerini ayrı rehberlerimizde; bırakma sürecinin adımlarını ise esrar nasıl bırakılır sayfamızda anlattık.

Madde Bağımlılığının Zararları

Zararlar üç alanda birikir ve genellikle bu sırayla görünür hâle gelir. Sosyal yıkım çoğu zaman en erken başlayandır: iş veya okul kaybı, aile içi güvenin çözülmesi, borçlanma, arkadaş çevresinin daralması ve adli süreçler. Aile bu aşamada çoğunlukla sorunun farkındadır ama adını koymakta zorlanır.

Ruhsal tarafta depresyon, kaygı bozukluğu, uyku bozuklukları ve madde kaynaklı psikoz tabloları görülür; dikkat ve bellek işlevlerinde gerileme yaşanır. Bedensel tarafta kalp ve damar sistemi, karaciğer, böbrek ve solunum yolları zarar görür; enjeksiyon yoluyla kullanımda bulaşıcı hastalık riski eklenir. Bu üç alanın birbirini beslemesi, tedavinin yalnız bedensel arınmayla sınırlı tutulamamasının nedenidir.

Tüm maddeler için genel tabloyu uyuşturucu zararları rehberinde topladık. Maddeye göre ayrıntı için esrarın etkileri ve esrarın zararları, bonzainin etkileri ve bonzainin zararları, metamfetaminin etkileri ve metamfetaminin zararları sayfalarına bakabilirsiniz.

Madde Bağımlılığı Nasıl Teşhis Edilir?

Teşhis tek bir teste dayanmaz. Kan ya da idrar tahlilleri maddenin vücutta bulunup bulunmadığını gösterir, ancak bağımlılık tanısı koymaz; yalnız kullanımı doğrular. Tanı, psikiyatri hekiminin yaptığı klinik değerlendirmeyle konur.

Değerlendirmede bakılan ölçütler şunlardır: kullanım üzerindeki kontrolün kaybı, aynı etki için gereken miktarın artması (tolerans), madde alınmadığında yoksunluk yaşanması, kullanımı bırakma girişimlerinin başarısız olması, maddeye ulaşmak için harcanan zamanın artması ve zararlarını bilmesine rağmen kullanıma devam edilmesi. Bu ölçütlerden birkaçının belirli bir süre boyunca birlikte bulunması tanıyı destekler.

Profesyonel Yardım Ne Zaman Alınmalı?

En sık yapılan hata, “dibe vurmasını beklemek”tir. Bu yaklaşımın hiçbir tıbbi karşılığı yoktur; tam tersine, tedaviye ne kadar erken başlanırsa sonuç o kadar iyi olur. Beklemenin yarattığı tek fark, bedensel ve sosyal hasarın büyümesidir.

Şu durumlardan herhangi biri varsa profesyonel değerlendirme geciktirilmemelidir: kullanım miktarı ya da sıklığı artıyorsa, kişi bırakmayı deneyip başaramadıysa, madde yüzünden iş, okul veya ilişkilerinde somut bir kayıp yaşandıysa, kullanmadığında bedensel ya da ruhsal yoksunluk belirtileri ortaya çıkıyorsa. Acil durumlarda — bilinç bulanıklığı, nöbet, solunum güçlüğü — bekleme kararı hiç verilmemelidir.

Madde Bağımlılığı Evde Tedavi Edilebilir mi?

Arındırma aşaması evde yapılmamalıdır. Alkol ve sakinleştirici (benzodiyazepin) yoksunluğunda nöbet ve deliryum gibi hayati riskler görülebilir. Eroin gibi opioidlerin yoksunluğu ise yoğun ağrı, kusma, ishal ve sıvı kaybıyla seyreder; bu tablo da tıbbi gözetim gerektirir. Arındırmadan sonraki psikoterapi ve izlem ise çoğu zaman ayaktan, kişi evinde yaşarken yürütülür; buna hekim karar verir.

Ailelerin sık sorduğu “kapıyı kilitleyip geçirsek olmaz mı” yaklaşımı hem tıbbi olarak tehlikelidir hem de psikolojik bağımlılığa dokunmadığı için nüksle sonuçlanır. Uyuşturucuyu bırakma sürecinin adımlarını ve ayaktan tedavi seçeneklerini bağımlılık tedavisi sayfamızda ele aldık.

Madde Bağımlılığı İlaçsız Tedavi Edilebilir mi?

Cevap maddeye göre değişir. Uyarıcılarda (metamfetamin, kokain, captagon) tedavinin merkezinde zaten ilaç değil psikoterapi ve sosyal destek bulunur. Alkol, sakinleştirici ve opioid grubunda ise yoksunluk döneminde hekimin vereceği ilaç desteği güvenlik için gerekebilir; bu geçici bir aşamadır. İlaçsız bir tedavi de hekim değerlendirmesiyle başlar ve izlemle sürer; tıbbi değerlendirmeyi tümüyle dışlayan yaklaşımlara temkinli yaklaşmak gerekir.

Madde Bağımlılığı Tedavisi Ücretsiz mi?

Evet, madde bağımlılığında hem tıbbi tedaviye hem de psikososyal desteğe ücret ödemeden ulaşmanın yolları vardır. Tıbbi taraf devlet hastanelerindeki AMATEM birimlerinde, psikososyal taraf ise derneklerin programlarında yürür. Hangisinden başlanacağı, kişinin durumuna ve yoksunluk riskine göre ilk değerlendirmede belirlenir.

Devlet Kanalı: AMATEM ve ÇEMATEM

Sağlık Bakanlığı’na bağlı devlet ve üniversite hastanelerinde yer alan AMATEM birimlerinde tedavi sosyal güvence kapsamında yürütülür. 18 yaşından küçükler için ÇEMATEM birimleri hizmet verir. Sosyal güvencesi bulunmayan kişiler için hastanelerin sosyal hizmet birimleri aracılığıyla değerlendirilebilecek destek yolları vardır. Bilgi ve yönlendirme için ücretsiz ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı 24 saat aranabilir.

Sivil Toplum Kanalı

Dernek ve vakıfların psikososyal destek programları tıbbi tedavinin yerine geçmez; onun eksik bıraktığı tarafı, yani taburculuk sonrası hayatın yeniden kurulmasını üstlenir. 2013’ten bu yana hizmet veren BAYDER bugün 9 ilde 13 birimle bu alanda çalışır ve temel hizmetler için ücret talep etmez. Size yakın birim için BAYDER şubeleri sayfasına bakabilirsiniz.

BAYDER hastane ya da ruhsatlı bir tedavi merkezi değil, bir sivil toplum kuruluşudur ve tıbbi tedavinin yerini almaz. Programlarında yapılandırılmış grup çalışması (SAMBA), birebir görüşmeler, aile eğitimleri, Ayık Yaşam ve 12 Basamak eğitimi ile eski kullanıcı rehber desteği yer alır. Tedavi yollarının genel çerçevesi için bağımlılık tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Tedavi İçin Nereye Başvurulur?

Başvuru için sevk ya da özel bir belge gerekmez. Süreç şu adımlarla ilerler:

  1. Aciliyeti değerlendirin. Bilinç bulanıklığı, nöbet, şiddetli bulantı veya solunum güçlüğü varsa doğrudan hastane acil servisine gidin.
  2. Randevu alın. Acil bir tablo yoksa AMATEM birimi bulunan hastanenin psikiyatri polikliniğine MHRS üzerinden ya da 182 hattını arayarak randevu oluşturun.
  3. Kimliğinizi yanınıza alın. Başvuru için genellikle kimlik belgesi yeterlidir.
  4. İlk değerlendirmeye katılın. Hekim madde türünü, kullanım süresini ve yoksunluk riskini değerlendirerek ayaktan mı yatarak mı tedavi uygulanacağına karar verir.
  5. Psikososyal desteği paralel kurun. Tıbbi süreç başlarken sosyal destek yapısını da devreye almak, nüks riskini belirgin biçimde azaltır.

Yatış sonrası hayatın yeniden kurulduğu aşama için rehabilitasyon merkezi sayfamıza bakabilirsiniz. İlk görüşmeye giderken kullanılan maddeleri, yaklaşık kullanım süresini, alkolle birlikte kullanım olup olmadığını, eşlik eden hastalıkları ve önceki bırakma denemelerini not etmek, hekimin yoksunluk riskini doğru değerlendirmesine yardımcı olur.

Madde Bağımlılığından Korunma

Korunmanın en güçlü ayağı, madde hakkında bilgi vermek değil bağ kurmaktır. Araştırmalar, aileyle güçlü duygusal bağı olan, okula bağlılığı süren ve doyum veren bir uğraşı bulunan gençlerde riskin belirgin biçimde düştüğünü gösteriyor. Buna karşılık yalnızca korkutmaya dayalı anlatımların — özellikle ergenlerde — beklenen etkiyi üretmediği bilinmektedir.

İkinci ayak, konuşulabilirliktir. Madde konusunun evde konuşulamaz bir tabu olması, gencin bilgi ve deneyim arayışını tamamen dışarıya taşır. Sorularının yargılanmadan yanıtlandığı bir evde, ilk temas riski hem azalır hem de gerçekleştiğinde çok daha erken fark edilir. Bağımlılığın diğer türlerinde de aynı ilkelerin geçerli olduğunu bağımlılık türleri sayfamızda ele aldık.

Nüks Neden Olur, Nüks Hâlinde Ne Yapılmalı?

Nüks, yani tedaviden sonra maddeye yeniden başlama, bağımlılık sürecinin istisnası değil sık görülen bir parçasıdır. Kronik hastalık tanımının pratikteki karşılığı da budur: tıpkı tansiyon ya da diyabette olduğu gibi, tablo kontrol altına alınır ama izlem gevşediğinde geri dönebilir. Nüksü bir başarısızlık değil, tedavi planının gözden geçirilmesi gereken bir aşama olarak okumak, hem kişinin hem ailenin sürece tutunmasını sağlar.

Nüksün en sık görüldüğü dönem, arındırma sonrası ilk aylardır. Tetikleyiciler genellikle üç başlıkta toplanır: kişiler ve mekânlar (kullanımın ilişkilendiği çevreye geri dönmek), duygusal durumlar (yoğun stres, öfke, yalnızlık, hatta aşırı sevinç) ve gevşeyen izlem (kontrollerin aksatılması, “artık iyiyim” değerlendirmesiyle desteğin bırakılması). Bu üçünün önceden konuşulmuş ve bir planının yapılmış olması, nüks riskini belirgin biçimde azaltır.

Nüks yaşandığında yapılması gereken, süreci baştan başlatmak değil kaldığı yerden sürdürmektir. En riskli tepki, kişinin utanç duyup destekten tamamen kopmasıdır; ikinci riskli tepki ise ailenin “boşuna uğraştık” deyip süreci bırakmasıdır. Doğru adım, mümkün olan en kısa sürede tedavi ekibiyle iletişime geçmek ve nüksün hangi tetikleyiciyle geldiğini birlikte çözümlemektir. Ayrıca uzun süre kullanmadıktan sonra eski miktara dönmek aşırı doz açısından özellikle tehlikelidir, çünkü bu sürede vücudun toleransı düşmüştür; bu, nükslerin ölümcül olabildiği en kritik noktadır.

Bağımlı Yakınlarına Öneriler

Yakınların en sık yaptığı iki hata vardır. Birincisi kurtarıcılık: borçlarını kapatmak, işine mazeret uydurmak, sonuçlarını üstlenmek. Bu davranışlar iyi niyetle yapılır ama kişinin sonuçlarla yüzleşmesini engelleyerek değişim ihtiyacını erteler. İkincisi tümüyle kopmak: bağı koparmak, kişiyi tedaviye değil daha derin bir izolasyona iter.

İşleyen yol ikisinin ortasındadır: sınırı net koymak ama kapıyı açık bırakmak. “Madde kullanırken sana para vermeyeceğim, ama tedaviye gitmek istediğinde yanındayım” cümlesi bu dengeyi kurar. Ayrıca yakınların da desteğe ihtiyacı olduğunu unutmamak gerekir; aile eğitimleri hem kişiye hem aileye iyi gelir.

Önemli: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Aşırı doz şüphesi, bilinç kaybı, nöbet veya intihar riski gibi durumlarda hemen 112’yi arayın. Ücretsiz ve gizli danışma için ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı’na ya da Yeşilay’ın YEDAM 115 hattına ulaşabilirsiniz.
İlk adımı bugün atın. Siz ya da bir yakınınız bağımlılıkla mücadele ediyorsa yalnız değilsiniz. Ön görüşme ve bilgi için bizimle iletişime geçebilir ya da +90 212 659 48 29 numaralı hattımızı arayabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Madde bağımlılığı evde tedavi edilebilir mi?

Tedavinin büyük bölümü evde ve ayaktan yürütülebilir, ancak arındırma aşaması evde yapılmamalıdır. Alkol ve sakinleştirici yoksunluğunda nöbet ve deliryum riski vardır; eroin gibi opioidlerin yoksunluğu yoğun ağrı, kusma, ishal ve sıvı kaybıyla seyreder ve o da tıbbi gözetim ister. Sonraki psikoterapi ve izlem aşamaları genellikle yatış gerektirmez.

Madde bağımlılığı tedavisi ücretsiz mi?

Evet. AMATEM’de tedavi sosyal güvence kapsamında yürütülür; güvencesi olmayanlar için hastanelerin sosyal hizmet birimleri aracılığıyla destek yolları bulunur. ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı ücretsizdir. BAYDER gibi bazı derneklerin psikososyal destek programları ücretsizdir.

Madde bağımlılığı ilaçsız tedavi edilebilir mi?

Maddeye göre değişir. Uyarıcı maddelerde tedavinin merkezinde zaten ilaç değil psikoterapi ve sosyal destek bulunur. Alkol, sakinleştirici ve opioid grubunda yoksunluk döneminde ilaç desteği güvenlik açısından gerekli olabilir, ancak bu geçici bir aşamadır. İlaçsız tedavi de hekim değerlendirmesiyle başlar ve izlemle sürer.

Madde bağımlılığı tedavisi için nereye başvurulur?

Acil bir tablo yoksa AMATEM birimi bulunan hastanenin psikiyatri polikliniğine MHRS üzerinden veya 182 hattını arayarak randevu alınır; genellikle kimlik belgesi yeterlidir, sevk gerekmez. Bilinç bulanıklığı, nöbet veya solunum güçlüğü varsa doğrudan acil servise gidilmelidir. Bilgi için ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı 24 saat aranabilir.

Madde bağımlılığının fiziksel belirtileri nelerdir?

Göz bebeklerinde belirgin değişim, ani kilo kaybı ya da artışı, uyku düzeninin bozulması, sürekli halsizlik ve açıklanamayan izler en sık görülen fiziksel işaretlerdir. Tek bir belirti sonuç değildir; birkaçının birlikte ve sürekli görülmesi anlamlıdır. Kesin değerlendirmeyi hekim yapar.

Fiziksel ve psikolojik bağımlılık arasındaki fark nedir?

Fiziksel bağımlılık, bedenin maddeye uyum sağlaması ve kesildiğinde titreme, terleme, ağrı gibi bedensel belirtiler vermesidir. Psikolojik bağımlılık ise maddeye duyulan yoğun istek ve onsuz baş edememe hâlidir. Bedensel arınmanın süresi maddeye ve yoksunluğun ağırlığına göre değişir ve hekimce belirlenir; psikolojik bağımlılık ise aylar süren bir çalışma gerektirir.

Alkol ve uyuşturucu birlikte kullanmak neden tehlikelidir?

Alkol merkezi sinir sistemini baskılar; aynı yönde etki eden bir maddeyle birleşince solunum yavaşlayabilir ve bilinç kapanabilir. Uyarıcılarla birleşince ise sarhoşluk hissi örtülür, kişi durumunu yanlış değerlendirir. Birlikte kullanımın güvenli bir biçimi yoktur. Bilinç kaybı ya da nefes darlığında hemen 112 aranmalıdır.

Aşırı dozda uyuşturucu almanın belirtileri nelerdir?

Bilinç bulanıklığı ya da uyandırılamama, yavaş veya düzensiz solunum, dudak ve tırnaklarda morarma, nöbet, aşırı ajitasyon, yüksek ateş ve göğüs ağrısı aşırı doz belirtisi olabilir. Bu durumda beklemeden 112 aranmalı, kişi yalnız bırakılmamalı ve bilinci kapalıysa yan yatırılmalıdır.

Madde bağımlılığı nasıl engellenir?

Madde bağımlılığını önlemenin en güçlü yolu, aileyle güçlü bağ, evde açık konuşulabilen bir ortam ve doyum veren uğraşlardır. Yalnızca korkutmaya dayalı anlatımlar gençlerde beklenen etkiyi üretmez. Erken dönemde fark edilen kullanımda hızla profesyonel destek almak, bağımlılığa ilerlemeyi engellemenin ikinci önemli adımıdır.

Madde bağımlılığı tamamen geçer mi?

Bağımlılık kronik bir hastalık olarak tanımlanır; bu, kontrol altına alınamayacağı anlamına gelmez. Tedaviyle kişi madde kullanmadan işlevsel bir hayat sürdürebilir. Ancak nüks riski uzun süre devam ettiği için izlemin sürdürülmesi önemlidir. Nüks bir başarısızlık değil, tedavi planının gözden geçirilmesi gereken bir aşamadır.

Bağımlılık geliştikten sonra bu süreç ömür boyu sürer.

Düzelir ancak hiçbir zaman tam olarak iyileşmez.

Madde Kullanımına Yöneltebilecek Etkenler

Aile dinamikleri, okul deneyimi ve sosyal çevre  madde kullanımına yöneltebilecek temel etkenleri 3 başlıkta inceliyoruz.

AİLE KAYNAKLI

  • Ruhsal sorunu/bağımlılığı olan ebeveynin kaotik ailesi.
  • Doğru olmayan yetiştirme yolları.
  • Ebeveyn-çocuk arasında bağlanma ve ilgi eksikliği

BİREY & OKUL

  • Sınıfta aşırı utangaçlık ya da şiddet içeren davranışlar
  • Okul başarısında düşüş
  • Sosyal becerilerin zayıf olması

ÇEVRESEL

  • Sapkın davranışlar sergileyen arkadaşlarla “takılma”
  • Okul ya da aile ortamlarında uyuşturucu kullanan kimseler
  • Maddeye kolay erişim ortamları

Bağımlılığa Karşı Koruyucu Etkenler

Güçlü aile bağı, açık kurallar ve doğru bilgi bağımlılığa karşı en güçlü koruyucu etkenler bunlardır.

AİLE BAĞI

  • Güçlü ve pozitif aile bağları
  • Ebeveynlerin çocuklarının yaşamlarına ilgili olmaları
  • Arkadaşlarından ve neler yaptıklarından haberdar olunması

KURALLAR & DÜZEN

  • Aile içi kuralların açık olması ve herkesin bunlara uyması
  • Tutarlı ev içi disiplin
  • Sevgi ve sınırın birlikte verilmesi

OKUL & BİLİNÇ

  • Okulda başarılı olma
  • Okul, kulüpler gibi kurumlarla güçlü bağ
  • Madde kullanımı ile ilgili yaşa uygun doğru bilgilenme

Anne-Baba Tepkileri

Çocuğunda veya yakınında madde kullanımı tespit eden aile bireyleri çoğunlukla benzer tepkileri verir. Bu tepkiler insanidir; ancak çoğu zaman iyileştirmez, hatta süreci ağırlaştırır. Profesyonel destek bu noktada hayat kurtarır.

İNKAR

“Yok, benim çocuğum asla kullanmaz.”

SUÇLAMA

“Bu çocuk senin yüzünden böyle oldu.”

ÇARESİZLİK

“Ben seni bunun için mi yetiştirdim? Her şey bitti, artık hiçbir şey eskisi gibi olamaz.”

ÖFKE

“Benim böyle bir çocuğum olamaz.”

AŞAĞILAMA

“Senden ne köy olur ne kasaba.”

UÇ KARARLAR

“Okul hayatın bitti.”

DESTEK ALABİLİRSİN

BİZLER, SİZİN İÇİN BURADAYIZ

Destek almayı istemek, atılmış en kararlı ve en büyük adımdır.