BAYDER olarak, kalbinde fırtınalar kopan tek bir annenin bile yalnız hissetmemesi için yola çıktık. Bu iyilik hareketinin büyümesi ve daha çok kalbe dokunması için sizin de katkınıza ihtiyacımız var.
Küçük ya da büyük, yapacağınız her yardım bir annenin yüzündeki tebessüme, ömrünüzdeki en güzel duaya dönüşecek. Gelin, bir annenin hayır duasında buluşalım.
Sigara bağımlılığı, tütün ürünlerindeki nikotine karşı gelişen, hem fiziksel hem psikolojik güçlü bir bağımlılıktır. Her sigara, beyindeki ödül merkezini uyararak dopamin salgılatır; zamanla beyin bu uyarımı arar hâle gelir ve sigara bırakıldığında yoksunluk belirtileri ortaya çıkar. İyi haber, doğru destekle sigara bağımlılığının bırakılabilir olmasıdır.
Bu rehberde sigara (nikotin) bağımlılığının ne olduğunu, zararlarını, yoksunluk belirtilerini ve nasıl bırakılabileceğini açıklıyoruz. Bağımsız Yaşam Derneği (Bayder) olarak 2013’ten bu yana 9 ilde 13 birimimizle ücretsiz ve ilaçsız tedavi yönlendirmesi sunuyoruz.
Sigara bağımlılığı, tütünün içerdiği nikotin maddesine karşı gelişen bir kullanım bozukluğudur. Nikotin, içildikten saniyeler sonra beyne ulaşır ve dopamin salınımını artırarak geçici bir keyif ve rahatlama hissi verir. Bu hızlı ödül döngüsü, sigarayı en bağımlılık yapıcı alışkanlıklardan biri hâline getirir. Bağımlılık ilerledikçe kişi, keyiften çok yoksunluğu bastırmak için içer hâle gelir.
Sigaraya başlamada ve bağımlılığın yerleşmesinde birçok etken rol oynar. Erken yaşta (özellikle ergenlikte) sigarayla tanışmak, ailede ve arkadaş çevresinde sigara içilmesi, stres ve kaygıyla baş etme güçlüğü ile sigaranın sosyal olarak normalleştirilmesi başlıca risk faktörleridir. Erken yaşta başlayanlarda bağımlılık daha güçlü yerleşir.
Nikotin bağımlılığının fiziksel, davranışsal ve psikolojik belirtileri vardır.
| Fiziksel | Davranışsal | Psikolojik |
|---|---|---|
| Sabah uyanır uyanmaz sigara ihtiyacı | Yasak alanlarda bile içme isteği | İçmeyince huzursuzluk ve gerginlik |
| İçilmeyince titreme, terleme | Bırakma denemelerinin başarısızlığı | Odaklanma güçlüğü |
| Öksürük, nefes darlığı | Günlük rutinlerin sigaraya göre kurulması | Sigarayla rahatlama ihtiyacı |
| Giderek artan sigara sayısı (tolerans) | Zararını bilmesine rağmen sürdürme | İçme isteğiyle meşguliyet |
Sigara, içerdiği binlerce zararlı kimyasal nedeniyle vücudun neredeyse tüm organlarına zarar verir. Akciğer kanseri ve KOAH (kronik akciğer hastalığı) başta olmak üzere birçok kanser türü, kalp krizi ve felç riskinde artış, damar tıkanıklığı, kısırlık ve erken yaşlanma sigaranın bilinen sonuçlarıdır. Pasif içicilik nedeniyle çevredeki kişiler, özellikle çocuklar da bu zararlardan etkilenir.
Sigara bırakıldığında nikotin yoksunluğu belirtileri ortaya çıkar ve genellikle ilk birkaç günde en şiddetli hâlini alır. Yoğun sigara isteği, sinirlilik ve huzursuzluk, odaklanma güçlüğü, uyku bozukluğu, iştah artışı ve depresif ruh hâli en sık görülen belirtilerdir. Bu belirtiler rahatsız edici olsa da geçicidir; çoğu birkaç hafta içinde belirgin biçimde azalır.
Sigarayı bırakmak zor olsa da, doğru yöntem ve destekle tamamen mümkündür. Tedavi genellikle ilaç desteği ile davranışsal desteğin birlikte uygulanmasını içerir.
Hekim önerisiyle kullanılan nikotin bandı, sakızı veya pastili gibi nikotin replasman ürünleri, yoksunluğu hafifleterek bırakmayı kolaylaştırır. Ayrıca vareniklin ve bupropiyon gibi reçeteli ilaçlar da sigara isteğini azaltmada etkilidir. Bu tıbbi destekler bir hekim gözetiminde planlanmalıdır.
İlaç desteği tek başına yeterli değildir; bırakma kararının kalıcı olması için tetikleyicilerle baş etme, yeni alışkanlıklar kazanma ve sosyal destek şarttır. Bayder, bireysel görüşmeler ve manevi rehberlikle bu kararı güçlendirir.
Sağlık Bakanlığı’nın ücretsiz ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı, uzman desteğiyle bırakma sürecinde size yol gösterir. Bu hattı arayarak hem motivasyon hem de yönlendirme desteği alabilirsiniz.
Sigarayı bırakmanın faydaları daha ilk dakikalardan itibaren başlar ve zamanla katlanır. 20 dakika içinde kalp atışı ve tansiyon normale döner; 1 gün sonra kandaki karbonmonoksit temizlenir; haftalar içinde nefes ve koku-tat duyusu düzelir; yıllar içinde kalp krizi ve kanser riski içmeyen birine yaklaşır. Bırakmak için asla geç değildir.
Sigara bağımlılığı, tütündeki nikotine karşı gelişen fiziksel ve psikolojik bir bağımlılıktır. Beyindeki ödül sistemini etkiler ve bırakıldığında yoksunluk yaratır.
Net bir sayı yoktur; nikotin çok hızlı bağımlılık yaptığı için bazı kişilerde günde birkaç sigarayla bile bağımlılık gelişebilir. Erken yaşta başlamak riski artırır.
Yoksunluk belirtileri genellikle ilk 2-3 günde en şiddetli hâlindedir, bir-iki hafta içinde belirgin biçimde azalır; sigara isteği ise zaman zaman daha uzun sürebilir.
Nikotin replasman ürünleri veya reçeteli ilaçlar (vareniklin, bupropiyon) ile davranışsal desteğin birlikte kullanılması en etkili yoldur. ALO 171 ücretsiz destek sunar.
Evet. ALO 171 Sigara Bırakma Hattı ücretsizdir. Bayder de 2013’ten bu yana gönüllü uzman desteğiyle ücretsiz danışmanlık ve yönlendirme sağlar.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel tıbbi teşhis veya tedavinin yerine geçmez. Sigarayı bırakmak için bir hekime, sigara bırakma polikliniğine, ALO 171 hattına ya da Bayder’e başvurabilirsiniz.
