BAYDER olarak, kalbinde fırtınalar kopan tek bir annenin bile yalnız hissetmemesi için yola çıktık. Bu iyilik hareketinin büyümesi ve daha çok kalbe dokunması için sizin de katkınıza ihtiyacımız var.
Küçük ya da büyük, yapacağınız her yardım bir annenin yüzündeki tebessüme, ömrünüzdeki en güzel duaya dönüşecek. Gelin, bir annenin hayır duasında buluşalım.
Uyuşturucu, merkezi sinir sistemini etkileyerek algıyı, ruh hâlini ve davranışı değiştiren, bağımlılık yapma potansiyeli taşıyan doğal ya da sentetik maddelerin ortak adıdır. Maddeler etkilerine göre üç ana grupta toplanır: depresanlar (yavaşlatıcılar), uyarıcılar (hızlandırıcılar) ve halüsinojenler (algı bozucular). Sentetik kannabinoidler gibi laboratuvar ürünü maddeler ise ayrı bir risk sınıfı oluşturur.
Uyuşturucu, beynin ödül sistemini değiştirerek kişinin kullanım üzerindeki kontrolünü zayıflatan psikoaktif maddelere verilen genel addır. Türkiye’de uyuşturucu maddelerin üretimi, ticareti ve bulundurulması yasal düzenlemelere tabidir; yaptırımlar için hukuk uzmanına ya da resmî kaynaklara başvurun. Sınıflandırma ise maddenin sinir sistemi üzerindeki temel etkisine dayanır.
Bu sınıflandırma keyfi değildir: bağımlılığın gelişme hızını, yoksunluk tablosunu ve acil durumda neyle karşılaşılacağını belirler. Aynı gruptaki maddeler benzer riskler taşıdığı için destek yaklaşımı da grup temelinde şekillenir. Bağımlılığın genel çerçevesi için madde bağımlılığı sayfamızı, farklı bağımlılık gruplarını karşılaştırmak için bağımlılık türleri rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Uyuşturucu çeşitleri etkilerine göre dört başlıkta özetlenir: depresanlar, uyarıcılar, halüsinojenler ve kannabis ile sentetik kannabinoidler. Aşağıdaki tablo her grubun başlıca maddelerini, sinir sistemi üzerindeki temel etkisini ve öne çıkan riskini bir arada gösterir.
| Grup | Başlıca maddeler | Temel etki | Öne çıkan risk |
|---|---|---|---|
| Depresanlar (yavaşlatıcılar) | Eroin, morfin, afyon (haşhaş bitkisinden elde edilir), kodein, metadon, fentanil, GHB, barbitüratlar, trankilizanlar, uçucu maddeler | Sinir sistemini baskılar; uyuşukluk, ağrısızlık, solunum yavaşlaması | Aşırı dozda solunum durması |
| Uyarıcılar (stimülanlar) | Metamfetamin, kokain, crack, captagon, ekstazi (MDMA), amfetaminler, sentetik katinonlar | Sinir sistemini hızlandırır; aşırı enerji, uykusuzluk, psikoz riski | Kalp ritmi bozukluğu, hızlı bağımlılık |
| Halüsinojenler | LSD, psilosibin içeren mantarlar, meskalin; ayrıştırıcı etkisiyle ketamin | Algıyı ve gerçeklik duygusunu bozar; halüsinasyon | Panik, psikoz, kalıcı algı bozukluğu |
| Kannabis ve sentetik kannabinoidler | Esrar (marihuana), bonzai ve türevleri | Algı değişimi; sentetiklerde öngörülemez ve ölümcül etki | İçerik belirsizliği, ani ölüm |
Depresanlar merkezi sinir sistemini baskılayarak rahatlama, uyuşukluk ve ağrısızlık hissi verir. Bu grubun en yıkıcı maddesi eroindir; aşırı dozda solunumu durdurarak ölüme yol açabilir. Afyondan elde edilen morfin ve kodein tıpta ağrı kesici olarak kullanılır, ancak hekim kontrolü dışında hızla bağımlılık üretir.
Barbitürat ve trankilizan grubundaki bazı reçeteli ilaçlar da amacı dışında kullanıldığında bu gruba girer. Depresanların en tehlikeli yanı birlikte kullanımdır: iki yavaşlatıcı madde ya da bir depresanla alkol bir araya geldiğinde solunum baskılanması katlanarak artar. Eroinin alt biçimlerini eroin çeşitleri sayfamızda, bağımlılık sürecini ise eroin bağımlılığı sayfamızda ayrıca ele aldık.
Uyarıcılar sinir sistemini hızlandırır; aşırı enerji, uyanıklık ve yapay bir coşku yaratır. Metamfetamin ve captagon bu grubun en yıkıcı örnekleridir; çok hızlı bağımlılık yapar ve psikoza yol açabilir.
Kokain ve daha ucuz biçimi olan crack kalp ritmi ve damar sistemi üzerinde ani ve ölümcül etkiler üretebilir. Ekstazi (MDMA) çoğunlukla hap formunda bulunur ve vücut ısısını tehlikeli düzeyde yükseltmesiyle bilinir.
“Merkezi sinir sistemini uyaran maddeler” ifadesi yalnız yasa dışı maddeleri kapsamaz: kafein ve nikotin de yasal uyarıcılardır. Fark, etkinin şiddetinde ve bağımlılık hızındadır. Yasa dışı uyarıcılar kalp atışını, kan basıncını ve vücut ısısını kısa sürede tehlikeli düzeye çıkarabilir; uykusuz geçen günlerin ardından paranoya ve saldırganlık görülebilir.
Halüsinojenler algıyı ve gerçeklik duygusunu bozar; olmayan görüntü ve seslerin yaşandığı halüsinasyonlara yol açar. Etkileri kişiye, ruh hâline ve ortama göre büyük ölçüde değiştiği için öngörülemezdir: aynı kişide aynı madde bir seferinde sakin, bir başkasında şiddetli panik tablosu üretebilir. LSD ve mantarlar ayrı başlık altında incelenmiştir.
Bonzai olarak bilinen sentetik kannabinoidler, bitki görünümlü olmalarına rağmen laboratuvar kimyasallarının kurutulmuş bitki parçalarına emdirilmesiyle elde edilir. Esrardan çok daha güçlü ve öngörülemez etki gösterirler. Asıl tehlike içeriğin standart olmamasıdır: aynı isimle satılan iki paket tamamen farklı kimyasallar içerebilir.
Bu belirsizlik nedeniyle ilk denemede dahi ani ölüm görülebilir. Ayrıntılar için bonzai sayfamıza, esrar bitkisinin alt türleri için esrar çeşitleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Etki temelli sınıflandırmanın yanında maddeler kökenlerine göre de gruplanır: doğal, yarı sentetik ve sentetik. Doğal maddeler doğrudan bitkiden gelir; yarı sentetik olanlar bitki kökenli bir maddenin kimyasal işlemden geçmiş biçimidir; sentetik olanlar ise baştan sona laboratuvar ürünüdür.
Esrar, afyon, koka ve psilosibin içeren mantarlar doğal gruptadır. Eroin morfinden, LSD ise çavdar mahmuzu mantarındaki bir bileşikten türetildiği için yarı sentetiktir. Metamfetamin, amfetamin, ekstazi ve bonzai sentetik gruba girer. Bu ayrım bir güvenlik ölçütü değildir: doğal kökenli olmak bir maddeyi daha az riskli yapmaz, sentetik maddelerde ise içerik belirsizliği riski ayrıca büyütür.
Yasal ama bağımlılık yapan maddeler de vardır. Alkol, nikotin ve hekim kontrolü dışında kullanılan anabolik steroidler bu gruba örnektir; alkolün bırakılması ciddi bir tıbbi süreç gerektirebileceğinden alkol yoksunluğu sayfamızı da okumanızı öneririz.
Uyuşturucu maddelerin üç ayrı isim katmanı vardır: kimyasal ad, yaygın ad ve sokak adı. Kimyasal ad, maddenin etken bileşenini anlatan bilimsel addır: captagonun etken maddesi fenetilin, esrarınki tetrahidrokannabinoldür (THC). Yaygın ad eroin, kokain ve esrar gibi herkesin bildiği addır. Sokak adı ise alıcı ve satıcıların kendi aralarında kullandığı örtülü karşılıktır.
Sokak adları bölgeden bölgeye ve yıldan yıla değişir; sabit bir sözlük yoktur. Aşağıdaki başlıklar yalnızca ailelerin bir kelimeyi duyduğunda neyle karşılaşabileceğini anlaması içindir; her madde hakkındaki ayrıntı, ilgili sayfasındadır.
Gençlerin mesajlaşmalarında, sosyal medya paylaşımlarında ya da sohbetlerinde geçen bir kelime çoğu zaman ebeveynin ilk ipucudur. Kelimeyi bilmek yargılamak için değil, doğru zamanda sakin bir konuşma başlatmak içindir. Tek bir kelime kesin kanıt sayılmaz; davranış değişiklikleriyle birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır.
Bitkisel kökenli bu madde için en yaygın halk dili karşılıkları “ot”, “kubar” ve “marihuana” adlarıdır. Bu kelimeler günlük konuşmada sık geçtiği için ailelerin ilk karşılaştığı adlardır; türlerin ve adların ayrıntısı esrar çeşitleri sayfasında yer alır.
Sentetik kannabinoidler için “bonzai” ve “jamaika” adları kullanılır; ayrıntılar bonzai sayfasındadır. “Uç” kelimesi ise farklı çevrelerde farklı anlamlarda kullanılabilir; tek bir anlamı olduğunu söylemek doğru olmaz. Bu kelimeyi duyduğunuzda anlamından emin değilseniz bir uzmana danışın.
Metamfetamin için “buz”, “ateş buz”, “met” ve “kristal” gibi adlar geçer; captagon ise çoğunlukla “hap” olarak anılır. Sayfa bağlantıları: metamfetamin ve captagon. “AM” gibi kısaltmaların anlamı da çevreye göre değişebildiği için tek başına bir sonuca varmak yanıltıcıdır.
Afyon türevi bu madde grubunda eroin için “beyaz”, “at” ve “toz” gibi örtülü adlar duyulur. Bu adlar bölgeye göre değişir ve tek başına kesin bir işaret sayılmaz; maddenin kendisi ve süreci hakkında ayrıntı eroin bağımlılığı sayfasında yer alır.
Reçeteli bazı ilaçlar da sokakta takma adlarla anılır; örneğin “lilika”, reçeteli bir sinir/ağrı ilacı için kullanılan halk dili karşılığıdır. İlaç kendi başına suçlu değildir; hekim kontrolü dışında kullanım risk doğurur ve bu yüzden hekime danışılmadan başlanmamalı ya da bırakılmamalıdır.
Önce sakin kalın ve suçlayıcı olmayan bir konuşma açın: “Bu kelimeyi duydum, merak ettim, konuşabilir miyiz?” gibi bir cümle savunmayı azaltır. Cevap vermezse zorlamayın, ama konuyu kapatmayın. Endişeniz sürüyorsa uyuşturucu krizi belirtilerini öğrenin ve bir uzmana ya da ALO 191 hattına danışın. Aşırı doz şüphesinde beklemeden 112’yi arayın.
“Uyuşturucu hap” olarak aranan maddeler tek bir grup değildir. Ekstazi (MDMA) ve captagon doğrudan hap olarak üretilir; bazı reçeteli ağrı kesiciler, uyku ilaçları ve sakinleştiriciler ise hekim kontrolü dışında kullanıldığında aynı riski taşır. En büyük yanılgı, ilaç gibi göründüğü için zararsız sanılmasıdır. Sokakta satılan hapların içeriği denetimsizdir; üzerindeki logo ya da renk, içindeki maddeyi garanti etmez.
Sentetik uyuşturucu, bitkiden değil laboratuvarda kimyasal olarak üretilen psikoaktif maddelere verilen genel addır. Sentetik kannabinoidler, sentetik katinonlar ve sentetik uyarıcılar bu sınıfın başlıca üyeleridir. Sürekli yeni türevler çıktığı için sınıf hızla genişler ve ne olduğu bilinmeyen içerikler yaygındır.
Kat bitkisi, uyarıcı etkisi olan katinon maddesini doğal olarak taşır. Sentetik katinonlar bu molekülün laboratuvarda değiştirilmiş türevleridir ve çoğu zaman bitkiden çok daha güçlüdür. Hızlı kalp atışı, ajitasyon, paranoya ve nöbet gibi acil tablolara yol açabilirler.
Metamfetamin, captagon ve ekstazi sentetik uyarıcıların en bilinen örnekleridir ve üçü de sinir sistemini hızlandırarak uykusuzluk, aşırı enerji ve psikoz riski taşır. Her madde için ayrıntı sahip sayfasında bulunur: metamfetamin ve captagon.
Bitkisel bir maddenin etkisi belli bir aralıkta tahmin edilebilir; laboratuvar ürünü karışımda ise hangi kimyasalın ne oranda bulunduğu bilinmez. Aynı paketin farklı bölümleri bile farklı güçte olabilir. Üretici standart gözetmediği için ilk kullanımda zehirlenme, nöbet, bilinç kaybı ve ani ölüm riski vardır. Bu belirsizlik, hiçbir kullanımı “güvenli” kılmaz.
Kişi sakin ve bilinci açıksa yargılamadan konuşun, yalnız bırakmayın ve bir uzmana ulaşmasına destek olun. Bilinç bulanıklığı, nöbet, göğüs ağrısı, solunum güçlüğü ya da aşırı ajitasyon varsa beklemeden 112’yi arayın. Sonraki adım için madde bağımlılığı sayfasındaki destek çerçevesi yol gösterir.
Ketamin ve GHB, kulüp ve parti ortamlarıyla anılan iki farklı maddedir. Biri hekim kontrolünde kullanılan bir anestezik ilaç, diğeri sinir sistemini baskılayan bir depresandır; ikisi de amaç dışı kullanıldığında bilinç ve solunum için ciddi risk taşır.
Ketamin, ameliyat ve acil müdahalede hekim kontrolünde kullanılan bir anestezik ilaçtır. Hekim denetimi dışında kullanıldığında ise ayrıştırıcı etkisiyle kişiyi bedeninden ve çevresinden koparan, algıyı bozan bir kötüye kullanım maddesine dönüşür. Uzun süreli kötüye kullanımda mesane ve idrar yollarında hasar, bellek ve dikkat sorunları bildirilmiştir.
GHB, renksiz ve kokusuz sıvı biçimiyle bilinen, merkezi sinir sistemini baskılayan sentetik bir depresandır. Kokusuz ve renksiz olduğu için içeceklere karıştırılabildiği, bilinç bulanıklığına ve hafıza kaybına yol açtığı için cinsel saldırı amaçlı kötüye kullanımı nedeniyle uyarı konusudur. Alkolle birleştiğinde solunumun durma riski belirgin biçimde artar.
Pratik önlem basittir: içeceğinizi tanımadığınız kişiden almayın, gözetimsiz bırakmayın. Birinde ani uyku hâli, konuşma bozukluğu ya da bilinç kaybı görürseniz yalnız bırakmayın ve hemen 112’yi arayın.
Kalabalık, gürültü ve uzun süren eğlence ortamları, kişinin kendi durumunu fark etmesini zorlaştırır. Birden fazla maddenin ya da maddeyle alkolün birlikte kullanılması riskleri öngörülemez biçimde katlar. Bu ortamlarda bir arkadaşın aniden değişen davranışı, aşırı ısınma ya da bilinç kaybı acil durum sayılır.
Evet, ikisi de psikolojik bağımlılık geliştirebilir. GHB’de düzenli ve yoğun kullanımdan sonra ani bırakma, alkol yoksunluğuna benzer ağır belirtilerle seyredebildiği için tıbbi gözetim gerektirir. Yoksunlukta tıbbi destek şarttır; BAYDER tıbbi detoks yapmaz, bu süreç AMATEM’e yönlendirilir. Ketaminde de tolerans gelişebilir ve kişi kullanım üzerindeki kontrolünü yitirebilir.
Kendiniz ya da bir yakınınız için endişeleniyorsanız hekim, AMATEM veya ALO 191 hattı ilk adımdır. Aşırı doz ya da bilinç kaybı şüphesinde 112 aranır. Konuşmak için utanç duymanıza gerek yoktur; bağımlılık bir irade zayıflığı değil, tedavi edilebilir bir sağlık sorunudur.
Halüsinojenler algıyı, düşünceyi ve ruh hâlini değiştiren, çoğu kez gerçekte olmayan görüntü ve sesler yaşatan madde grubudur. LSD, psilosibin içeren mantarlar ve meskalin bu gruba girer. Etkinin yönü önceden bilinemez ve her deneyim kişide kalıcı iz bırakabilir.
Halüsinojen, “hayal gösteren madde” anlamına gelir. Bu maddeler gerçeklik algısını bozar; renkler, sesler ve zaman duygusu değişir. Etki yalnızca eğlenceli bir deneyim olarak kalmaz, kişide korku, paranoya ve kontrol kaybı hissi de yaratabilir.
LSD, halk arasında “asit” adıyla bilinen yarı sentetik bir halüsinojendir. Çok küçük miktarlarda bile güçlü algı bozukluğu yaratması nedeniyle risklidir. Güvenli bir kullanım biçimi yoktur ve kişinin ruh hâli, ortam ve eşlik eden stres sonucu belirler.
“Sihirli mantar” adı, psilosibin içeren mantar türleri için kullanılır. Doğal olması zararsız olduğu anlamına gelmez; etkisi mantara göre değişir ve yanlış türün seçilmesi ayrıca zehirlenme riski doğurur. Psilosibine dair araştırma ortamında yürütülen çalışmalar, serbest kullanımın güvenli olduğu anlamına gelmez.
Klasik halüsinojenlerde diğer maddelerdeki gibi belirgin fiziksel yoksunluk tablosu tanımlanmamıştır; ancak bu, risksiz oldukları anlamına gelmez. Psikolojik bağlanma, kullanımı sürdürme isteği ve diğer maddelerle birlikte kullanım görülebilir. Tolerans hızlı gelişir ve aynı etkiyi almak için kullanımı artırma eğilimi doğurur.
“Kötü yolculuk”, kullanım sırasında yaşanan yoğun korku, panik ve kontrol kaybı tablosunu anlatır. Yatkın kişilerde psikoz tetiklenebilir. Bazı kişilerde etki geçtikten haftalar ya da aylar sonra bile algı bozuklukları, ışık izleri ve ani geri dönüşler (flashback) görülebilir. Böyle bir durum varsa bir psikiyatri uzmanına başvurulmalıdır. Halüsinojen kullanımı da bir madde bağımlılığı tablosuna dönüşebilir.
Uçucu madde bağımlılığı, solunduğunda sinir sistemini baskılayan tiner, yapıştırıcı, boya inceltici ve benzer sanayi ürünlerinin amaç dışı kullanımıyla gelişen bağımlılıktır. Ürünler yasal ve ucuz olduğu için çocuk ve ergenlerde en sık karşılaşılan başlangıç maddeleridir.
Tiner, bali, benzin, boya inceltici ve bazı yapıştırıcılar evde, okulda ve iş yerinde kolayca bulunur. Bu ulaşılabilirlik, özellikle sokakta yaşayan ya da ihmal edilen çocukları birinci sırada riske sokar. Ağız çevresinde leke ya da döküntü, kimyasal kokusu, sürekli sersemlik ve boya lekeli giysiler aileler için ilk işaretlerdir.
Uçucu maddeler hızla beyne ulaşır; sersemlik, denge kaybı, konuşma bozukluğu ve halüsinasyon yaratır. Tekrarlayan kullanımda beyin, karaciğer, böbrek ve akciğerler zarar görür; dikkat ve bellek gerilemesi kalıcı olabilir. Çocuk beyni gelişim aşamasında olduğu için hasar daha ağırdır.
Uçucu maddelerin ilk denemede bile ani ölüme yol açabildiği bilinir. Kalp ritmini bozarak kalp durmasına neden olabilir; solunum baskılanması ve oksijensiz kalma da ölümcül olabilir. Bu yüzden “bir kerelik” deneme güvenli sayılmaz.
Çocuğunuzda yukarıdaki işaretleri görürseniz tepkisel davranmayın, sakin ve açık bir konuşma başlatın. Evdeki kimyasalları çocukların erişemeyeceği yerde saklayın. Bilinç kaybı ya da nefes darlığı varsa 112’yi arayın; bağımlılıktan şüphe ediyorsanız AMATEM ya da bir çocuk-ergen psikiyatrisine başvurun.
Morfin, kodein, fentanil ve metadon gibi maddeler hastanelerde ağrı yönetiminde ya da bağımlılık tedavisinde kullanılır. Bunları uyuşturucu sınıfına sokan şey maddenin kendisi değil, kullanım biçimidir: hekim tarafından belirli bir endikasyona ve süreye bağlı olarak verildiğinde tedavi aracıdır; reçetesiz, önerilenden fazla ya da başka amaçla kullanıldığında bağımlılık üretir.
Bu ayrımın pratik sonucu şudur: evdeki ilaç dolabı da bir risk kaynağı olabilir. Reçeteli ağrı kesici ve sakinleştiricilerin ortada bırakılmaması, biten tedavilerden artan ilaçların saklanmaması, ergen bulunan evlerde alınabilecek en basit koruyucu önlemlerdendir.
Bu soruya tek bir madde adıyla cevap vermek yanıltıcıdır; çünkü tehlike birden fazla ölçütün bileşkesidir. Bir maddeyi diğerinden daha tehlikeli kılan başlıca etkenler şunlardır:
Bu ölçütler birlikte değerlendirildiğinde eroin, metamfetamin ve sentetik kannabinoidler en yüksek risk grubunda yer alır. Ancak “daha az tehlikeli” sayılan maddelerin güvenli olduğu anlamı çıkmaz; esrar dahil her madde bağımlılık üretebilir.
Günlük dilde uyuşturucu ve yasaklı madde çoğu zaman aynı anlamda kullanılır, ancak ikisi tam örtüşmez. Yasaklı madde, mevzuatla üretimi, bulundurulması ve ticareti düzenlenmiş ya da yasaklanmış maddelerin tümünü kapsayan daha geniş bir çerçevedir; içine uyuşturucuların yanı sıra bazı kimyasal öncüller ve sporda yasak performans artırıcılar da girer.
Maddelerin hangi kategoride sayıldığı ve buna bağlı yaptırımlar dönem dönem güncellenir; güncel yasal durum için resmî kaynaklara ya da bir hukuk uzmanına başvurulmalıdır.
Madde ticaretinde açık isim yerine örtülü terimler, rakam ve emoji kombinasyonları kullanılır. Bu dil sürekli değişir; bugün bilinen bir sembol birkaç ay sonra terk edilmiş olabilir. Bu yüzden ebeveynlerin ezberlemesi gereken bir liste yoktur. Yasaklı maddelerin sağlık sonuçları için uyuşturucu zararları sayfasına bakabilirsiniz.
Anlamlı olan işaret sembolün kendisi değil davranış örüntüsüdür: telefonu ani biçimde gizlemek, tanımadığınız hesaplarla düzensiz saatlerde yazışmak, mesajları düzenli silmek ya da sorulduğunda savunmaya geçmek. Tek bir kelimeyi kovalamak yerine iletişimi açık tutun.
“Uyarıcı madde” merkezi sinir sistemini hızlandıranları, “narkotik madde” ise tarihsel olarak afyon türevi ve uyuşukluk veren maddeleri anlatır; hukuki metinlerde ikisi de daha geniş bir anlamda kullanılabilir. Sınıf adlarının yeri ve kapsamı kaynağa göre değişebildiği için tek bir terime bakarak maddeyi tahmin etmeyin.
Madde türü ne olursa olsun, uzun süreli kullanımda ortak bir yıkım tablosu ortaya çıkar. Bedensel tarafta kalp ve damar sistemi, karaciğer, böbrek ve solunum yolları zarar görür; ruhsal tarafta depresyon, anksiyete ve psikoz görülebilir. Sosyal yıkım çoğu zaman bedensel hasardan önce başlar: iş veya okul kaybı, aile içi güvenin çözülmesi, borçlanma ve adli süreçler.
Madde madde ayrıntılı zarar dökümü için uyuşturucu zararları sayfamıza bakabilirsiniz. Bağımlılık yalnız kullanan kişinin değil tüm hanenin sorunudur; tedavi sürecine ailenin dahil edilmesi sonucu doğrudan etkiler.
Hangi madde olursa olsun kullanım deneme, düzenli kullanım ve tolerans aşamalarından geçerek bağımlılığa dönüşebilir; süreç ve belirtiler madde bağımlılığı sayfamızda ayrıntılı anlatılır. Bilinç kaybı, nöbet ya da solunum güçlüğü gibi acil bir tabloda uyuşturucu krizi belirtilerine bakın ve beklemeden 112’yi arayın.
Tıbbi arındırma Sağlık Bakanlığı’na bağlı AMATEM birimlerinde yapılır; danışma için ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı 24 saat aranabilir. BAYDER bir sivil toplum kuruluşudur; hastane ya da ruhsatlı tedavi merkezi değildir ve tıbbi tedavinin yerine geçmez. Ayrıntılar ön görüşmede netleşir.
Uyuşturucular etkilerine göre üç ana grupta toplanır: depresanlar (eroin, morfin, GHB, uçucu maddeler), uyarıcılar (metamfetamin, kokain, captagon, ekstazi) ve halüsinojenler (LSD, sihirli mantar). Sentetik kannabinoidler ayrı bir risk sınıfıdır. Yeni türevler çıktığı için madde sayısı sabit değildir; belirleyici olan hangi gruba girdiğidir.
Maddelerin kimyasal adı, yaygın adı ve sokak adı vardır. Metamfetamin için buz, ateş buz ya da kristal; esrar için ot; eroin için beyaz ya da at gibi karşılıklar geçer. Sokak adları bölgeye ve döneme göre değiştiğinden sabit bir sözlük yoktur; emin değilseniz uzmana danışın.
Tek bir cevap yoktur; risk kişiye, kullanım biçimine ve maddeye göre değişir. Eroin, metamfetamin ve crack bağımlılığı çok hızlı geliştiren maddeler arasında sayılır. Alkol ve nikotin gibi yasal maddeler de güçlü bağımlılık yapabilir. Hiçbir madde “güvenli” kabul edilmez.
Sentetik uyuşturucu, bitkiden değil laboratuvarda kimyasal olarak üretilen psikoaktif maddelerdir. Sentetik kannabinoidler (bonzai), sentetik katinonlar ve metamfetamin gibi uyarıcılar bu gruptadır. İçerikleri standart olmadığı için etkileri öngörülemez; ilk kullanımda bile zehirlenme ve ani ölüm görülebilir.
Ketamin, hekim kontrolünde anestezi için kullanılan tıbbi bir ilaçtır. Denetim dışında kullanıldığında algıyı bozan ve bağımlılık geliştirebilen bir kötüye kullanım maddesine dönüşür. Uzun süreli kötüye kullanımda mesane ve bellek sorunları bildirilmiştir; kullanımı olan biri hekime başvurmalıdır.
GHB, renksiz ve kokusuz sıvı biçimiyle bilinen, sinir sistemini baskılayan bir depresandır. İçeceklere karıştırılabildiği için bilinç bulanıklığı ve hafıza kaybına yol açar; alkolle birleştiğinde solunum durabilir. İçeceğinizi gözetimsiz bırakmayın; şüpheli bilinç kaybında hemen 112’yi arayın.
Evet. LSD yarı sentetik, sihirli mantar ise psilosibin içeren doğal bir halüsinojendir. İkisi de algıyı ve gerçeklik duygusunu bozar; kötü yolculuk, panik ve yatkın kişilerde psikoz riski taşır. Etkileri önceden bilinemez ve doğal olmak mantarı güvenli yapmaz.
Evet. Tiner, bali, benzin, boya inceltici ve bazı yapıştırıcılar sanayi ürünü olsa da solunduğunda sinir sistemini baskılar ve depresan grubuna girer. Ucuz ve yasal satıldıkları için çocuk ve ergenlerde sık görülür; ilk denemede bile ani ölüm yaşanabilir.
Ekstazi (MDMA) ve captagon doğrudan hap olarak üretilir. Bazı reçeteli ağrı kesiciler, uyku ilaçları ve sakinleştiriciler de hekim kontrolü dışında kullanıldığında aynı riski taşır. Sokakta satılan hapların içeriği denetimsizdir; renk ya da logo içindeki maddeyi garanti etmez.
Narkotik madde, tarihsel olarak afyon ve türevleri gibi uyuşukluk ve ağrısızlık veren maddeleri anlatan terimdir. Morfin, kodein ve eroin klasik örnekleridir. Günümüzde hukuki metinlerde daha geniş anlamda, bağımlılık yapan ve denetim altındaki maddeleri kapsayacak biçimde kullanılır.
