BAYDER olarak, kalbinde fırtınalar kopan tek bir annenin bile yalnız hissetmemesi için yola çıktık. Bu iyilik hareketinin büyümesi ve daha çok kalbe dokunması için sizin de katkınıza ihtiyacımız var.
Küçük ya da büyük, yapacağınız her yardım bir annenin yüzündeki tebessüme, ömrünüzdeki en güzel duaya dönüşecek. Gelin, bir annenin hayır duasında buluşalım.
Eroinin birbirinden ayrı “çeşitleri” yoktur; ortada tek bir madde ve onun farklı görünümlerde karşımıza çıkan biçimleri vardır. Renk ve görünüm; maddenin nereden geldiğine, hangi işlemlerden geçtiğine ve içine nelerin karıştırıldığına göre değişir. Bu yüzden “şu tür daha az zararlı” ya da “bu daha saf” gibi ayrımların pratikte hiçbir karşılığı yoktur. Yasa dışı yolla elde edilen bir maddede içeriğin ne olduğu kullanan kişi tarafından bilinemez; eroine bağlı ölümlerin önemli bir bölümü tam olarak bu bilinmezlikten kaynaklanır. Bu sayfa maddenin biçimlerini ve isimlendirme karmaşasını, riskleri anlaşılır kılmak amacıyla ele alır.
“Eroin çeşitleri” araması çok yapılır, çünkü insanlar farklı isimler ve renkler duyar ve bunların farklı maddeler olduğunu düşünür. Oysa hepsinin etken maddesi aynıdır. Görünüm farkı, maddenin işlenme biçiminden ve içine katılan yabancı maddelerden kaynaklanır.
Bu ayrım önemlidir çünkü “çeşit” fikri, yanlış bir güvenlik hissi üretir: kişi bir türü daha zararsız sanabilir. Gerçekte risk maddenin türünde değil, içeriğinin bilinmemesinde ve opioidlerin solunumu baskılayan ortak etkisindedir. Eroinin ne olduğu, beyinde nasıl etki gösterdiği ve zararları için eroin nedir sayfamıza bakabilirsiniz.
Kamuya açık sağlık kaynaklarında eroin genellikle beyazdan kahverengiye uzanan tonlarda toz ya da tanecikli bir madde olarak tanımlanır; koyu ve yapışkan biçimlerinden de söz edilir. Bu farklılıklar coğrafi kaynak ve işlenme biçimiyle ilişkilendirilir.
Renk bilgisi burada yalnızca tanıma amacıyla verilmektedir. Rengin “kalite” ya da “güvenlik” göstergesi olarak okunması ciddi bir yanılgıdır: açık renkli bir madde yoğun katkı içerebileceği gibi, koyu renkli bir madde beklenenden çok daha güçlü olabilir. Görünüme bakarak içerik hakkında çıkarım yapmak mümkün değildir.
Eroin için kullanılan sokak isimleri bölgeden bölgeye, hatta gruptan gruba değişir ve sürekli yenilenir. Bunun bir nedeni gizlenme ihtiyacıdır: bir terim yaygın olarak bilinir hâle geldiğinde yerini yenisi alır. Bu yüzden ezberlenecek sabit bir liste yoktur ve internetteki listeler hızla eskir.
Aileler için daha işe yarar yaklaşım, kelime ezberlemek yerine kalıbı fark etmektir: konuşmanın aniden kesilmesi, telefonda anlaşılmaz kısaltmalarla yürüyen yazışmalar, tanımadığınız kişilerle kısa ve aceleci görüşmeler, para ve eşya kayıpları. Bir terimi bilmemek fark etmeyi engellemez; davranış örüntüsü çok daha güvenilir bir işarettir.
Bu sayfanın en önemli başlığı budur. Yasa dışı olarak elde edilen bir maddenin içinde ne olduğunu ve etken maddenin oranını kullanan kişinin bilmesi mümkün değildir. Aynı kaynaktan alınan iki parti bile birbirinden belirgin biçimde farklı olabilir.
Sonucu şudur: kişi her seferinde bilmediği bir gücü kullanmış olur. Alışılmış miktar, beklenmedik biçimde çok daha güçlü bir etki yaratabilir ve solunum durabilir. Eroine bağlı ölümlerin önemli bir bölümü “fazla almak”tan değil, ne aldığını bilmemekten kaynaklanır. Bu nedenle “bunun saflığı yüksek” ya da “bu güvenilir” yönündeki hiçbir söz bir güvence taşımaz; böyle bir değerlendirmeyi yapabilecek bir yöntem sokak koşullarında yoktur.
Yasa dışı maddelere hacim artırmak ya da etkiyi değiştirmek amacıyla çeşitli yabancı maddeler karıştırılır. Bunların yarattığı riskler başlıca şu başlıklarda toplanır:
Eroin sık sık başka maddelerle karıştırılır. Aşağıdaki tablo temel ayrımları özetler.
| Madde | Grup | Baskın etki | Tıbbi kullanım |
|---|---|---|---|
| Eroin | Opioid (yarı sentetik) | Sinir sistemini baskılar, solunumu yavaşlatır | Yok |
| Morfin | Opioid (doğal) | Güçlü ağrı kesici etki | Var — hekim denetiminde |
| Afyon | Doğal ham kaynak | Morfin içerir, baskılayıcı | İlaç hammaddesi olarak |
| Kokain | Uyarıcı | Sinir sistemini uyarır, aksi yönde etki | Yok (ülkemizde) |
| Esrar | Kannabinoid | Algı değişikliği | Yok (ülkemizde) |
Buradaki en kritik ayrım eroin ile kokain arasındadır: biri sinir sistemini baskılar, diğeri uyarır. Bu maddelerin birlikte kullanılması, birbirlerinin belirtilerini maskeleyerek aşırı dozun fark edilmesini geciktirir ve riski belirgin biçimde artırır. Maddelerin genel sınıflandırması için uyuşturucu çeşitleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Madde adını ya da türünü bilmek gerekmez; değişimi fark etmek yeterlidir. Sık görülen işaretler:
İlk tepki genellikle arama yapmak, eşya karıştırmak ve yüzleştirmek olur; oysa bu yaklaşım çoğu zaman kapıyı kapatır. Daha etkili yol, suçlamadan gözlemi paylaşmak, sakin bir anı seçmek ve konuşmayı “ne kullanıyorsun” yerine “neler oluyor, nasıl yardımcı olabilirim” ekseninde kurmaktır. Bilgi almak için kişinin rızası gerekmez: yakınlar kendi adlarına da danışmanlık alabilir.
Ücretsiz ve gizli bir başlangıç için ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma Hattı’nı ya da Yeşilay’ın YEDAM 115 hattını arayabilirsiniz. Tedavi süreci hakkında ayrıntı için bağımlılık tedavisi, başvurulacak kurumlar için bağımlılık rehabilitasyon merkezi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Bağımsız Yaşam Derneği (BAYDER) bir sivil toplum kuruluşudur; hastane ya da ruhsatlı tedavi merkezi değildir ve tıbbi tedavinin yerine geçmez. Derneğin çalışması, tıbbi sürecin yanındaki psikososyal ayakta yoğunlaşır: SAMBA grup terapisi programı, milli ve manevi değerlere uyarlanmış 12 Basamak çalışması, sosyal uyum faaliyetleri ve aile eğitimleri. Geçmişte bağımlılıkla mücadelesini tamamlamış Ex-User Rehberler sürece eşlik eder.
Opioid kullanımında ailelerin en sık yaşadığı şey çaresizlik duygusudur; ne yapacağını bilmemek, harekete geçmeyi geciktirir. BAYDER bu noktada önce yakınlara yol gösterir: neyin işe yaradığını, neyin süreci geciktirdiğini ve nereye başvurulacağını somutlaştırır. Temel hizmetlerimiz için ücret talep edilmez.
Eroinin birbirinden ayrı çeşitleri yoktur; ortada tek bir madde ve farklı görünümlerde karşımıza çıkan biçimleri vardır. Renk ve doku farkı, maddenin kaynağına, işlenme biçimine ve içine karıştırılan yabancı maddelere göre değişir. Etken madde hepsinde aynıdır; bu nedenle “şu tür daha az zararlı” gibi bir ayrım geçerli değildir.
Kamuya açık sağlık kaynaklarında beyazdan kahverengiye uzanan tonlarda toz ya da tanecikli bir madde olarak tanımlanır; koyu ve yapışkan biçimlerinden de söz edilir. Ancak renk bir kalite veya güvenlik göstergesi değildir. Açık renkli bir madde yoğun katkı içerebilir, koyu renkli bir madde beklenenden güçlü olabilir; görünüme bakarak içerik hakkında çıkarım yapılamaz.
Sokak isimleri bölgeden bölgeye, gruptan gruba değişir ve sürekli yenilenir; bir terim yaygın biçimde bilinir hâle geldiğinde yerini yenisi alır. Bu nedenle ezberlenecek sabit bir liste yoktur ve internetteki listeler hızla eskir. Aileler için daha güvenilir yol, kelime ezberlemek yerine davranış örüntüsündeki değişimi fark etmektir.
Anlaşılamaz. Yasa dışı olarak elde edilen bir maddenin içeriğini ve etken madde oranını kullanan kişinin bilmesi mümkün değildir; aynı kaynaktan alınan iki parti bile belirgin biçimde farklı olabilir. “Saflığı yüksek” ya da “güvenilir” yönündeki hiçbir söz güvence taşımaz. Bu bilinmezlik, eroine bağlı ölümlerin başlıca nedenlerinden biridir.
Çünkü maddenin gücü her seferinde farklı olabilir. Karışıma katılan çok daha güçlü maddeler, alışılmış miktarı beklenmedik biçimde ölümcül hâle getirebilir. Ayrıca bir süre ara verildikten sonra tolerans düştüğü için eski miktar aşırı doza yol açabilir. Alkol ya da yatıştırıcı ilaçlarla birlikte kullanım riski daha da artırır.
Yasa dışı maddelere hacim artırmak ya da etkiyi değiştirmek amacıyla çeşitli yabancı maddeler karıştırılır. Bunlar öngörülemeyen güç artışına, çözünmeyen katkılar nedeniyle damar tıkanıklığı ve organ hasarına, enfeksiyon riskine ve kişinin kullandığı ilaçlarla beklenmedik etkileşimlere yol açabilir. Katkılar rengi ve dokuyu da değiştirdiği için görünüm hiçbir bilgi vermez.
İkisi zıt yönde etki eder. Eroin bir opioiddir ve sinir sistemini baskılayarak solunumu yavaşlatır; kokain ise uyarıcıdır ve sinir sistemini hızlandırır. Birlikte kullanıldıklarında birbirlerinin belirtilerini maskeledikleri için aşırı dozun fark edilmesi gecikir ve risk belirgin biçimde artar.
Afyon, haşhaş bitkisinden elde edilen doğal ham kaynaktır ve içinde morfin bulunur. Morfin, tıpta şiddetli ağrı tedavisinde hekim denetiminde kullanılan bir opioiddir. Eroin ise morfinden türetilmiş, tıbbi kullanımı bulunmayan yasa dışı bir maddedir ve beyne çok daha hızlı ulaştığı için bağımlılık riski belirgin biçimde yüksektir.
Madde adını bilmek gerekmez; değişimi fark etmek yeterlidir. Uyku düzeninde belirgin bozulma, sürekli küçük görünen göz bebekleri, açıklanamayan para ve eşya kayıpları, sosyal çevrenin ani değişmesi, sıcak havada bile uzun kollu giysi ısrarı, kişisel bakımın ihmali ve devamsızlık sık görülen işaretlerdir. Bunlar tanı değildir; uzman değerlendirmesi gerekir.
Eşya karıştırmak ve yüzleştirmek çoğu zaman kapıyı kapatır. Daha etkili yol, suçlamadan gözleminizi paylaşmak, sakin bir anı seçmek ve konuşmayı “ne kullanıyorsun” yerine “neler oluyor, nasıl yardımcı olabilirim” ekseninde kurmaktır. Bilgi almak için kişinin rızası gerekmez; yakınlar kendi adlarına ALO 191 ya da YEDAM 115 üzerinden ücretsiz ve gizli danışmanlık alabilir.
