Daha Fazla 'Anne' Ağlamasın Diye Elimizden Geleni Yapıyoruz

BAYDER olarak, kalbinde fırtınalar kopan tek bir annenin bile yalnız hissetmemesi için yola çıktık. Bu iyilik hareketinin büyümesi ve daha çok kalbe dokunması için sizin de katkınıza ihtiyacımız var.

Küçük ya da büyük, yapacağınız her yardım bir annenin yüzündeki tebessüme, ömrünüzdeki en güzel duaya dönüşecek. Gelin, bir annenin hayır duasında buluşalım.

Bağımlı Yakını Ne Yapmalı? Aileler İçin Rehber

Bağımlı yakını olan biri için ilk adım, sakin kalmak, yargılamadan dinlemek ve AMATEM, YEDAM ya da BAYDER gibi kuruluşlardan destek almaktır. Bağımlılık yalnızca kişiyi değil tüm aileyi etkiler; bu yüzden yakınların da bilgiye, net sınırlara ve desteğe ihtiyacı vardır. Bu rehber, şüpheden başvuruya kadar atılabilecek adımları aileler için sırayla anlatır.

Yakınınızın madde kullandığından şüpheleniyorsanız ne yapmalısınız?

Önce acele etmeyin; şüphe henüz kesinlik değildir. Gözlemlerinizi not edin, kişinin özel alanına girmeden yalnızca gördüklerinizle yetinin ve kendinizi hazır hissettiğinizde sakin bir ortamda konuşun. Suçlama ya da hesap sorma kişinin kapanmasına yol açar; amaç suçlu aramak değil, yardım teklif etmektir.

Bağımlılığın nasıl geliştiğini, hangi risk faktörlerinin öne çıktığını ve sürecin aşamalarını bilmek şüpheyi doğru okumanıza yardım eder; bu konular madde bağımlılığı sayfamızda ayrıntılı anlatılıyor. Hangi maddenin söz konusu olabileceğini düşünüyorsanız, madde gruplarını tanıtan uyuşturucu çeşitleri sayfasına da göz atabilirsiniz.

Hangi işaretler dikkat çekebilir?

Aileler çoğu zaman tek bir işarete değil, birkaç değişikliğin birlikte ortaya çıkmasına dikkat eder. En sık fark edilen işaretler davranışsaldır.

  • Uyku ve iştah düzeninin bozulması
  • Arkadaş çevresinin ani değişmesi
  • Para konusunda açıklanamayan sorunlar
  • Gizlilik ihtiyacının artması
  • Duygudurumda ani dalgalanmalar
  • Göz bebeklerinde değişiklik, hızlı kilo kaybı ve sürekli halsizlik

Bu işaretler tek başına kesin kanıt değildir; ergenlik, yoğun stres, ruhsal sorunlar ya da başka bir hastalık da benzer bir tablo yaratabilir. Titreme, aşırı terleme, huzursuzluk gibi yoksunluk belirtileri görüyorsanız bir hekime ya da AMATEM’e başvurun; maddeye göre değişen riskler uyuşturucu krizi sayfamızda anlatılıyor. Bilinç kaybı ya da nöbet varsa beklemeden 112 aranır.

Şüpheyi doğrulamadan önce nelere dikkat edilir?

Yeterli kanıtınız yokken yakınınızı suçlamayın, eşyalarını gizlice karıştırmayın ve gizli test yaptırmaya kalkmayın. Gizli test güveni zedeler ve sonucun güvenilirliğini de etkiler; test gündeme gelirse kişinin bilgisi ve rızasıyla, bir sağlık kuruluşunda yapılması daha doğrudur.

Ne yapacağınızı bilemiyorsanız, kişiyle konuşmadan önce bir danışmanlık hattından destek almak da seçeneklerinizden biridir. YEDAM 115 ve ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı ücretsizdir; aileler bu hatlara kişinin kendisi henüz yardım istemese bile başvurabilir.

Evde ya da yakınınızın eşyaları arasında tanımadığınız bir madde bulursanız ona dokunmayın, tatmayın ve koklamayın; ne olduğunu sormak için ALO 191 hattından ya da bir sağlık kuruluşundan yardım isteyin. Görünüşe bakarak madde tanınamaz ve deneyerek anlamaya çalışmak risklidir.

Çocuğum uyuşturucu kullanıyor, ilk adımlar neler olmalı?

Çocuğunuzun madde kullandığını öğrenmek sarsıcıdır. İlk adım panik yapmadan sakinleşmek, çocuğunuzla madde etkisinde değilken konuşmak ve suçlama yerine yardım etmek istediğinizi hissettirmektir. Ardından bir sağlık kuruluşundan ya da danışmanlık hattından profesyonel destek alınmalıdır.

Önce kendi tepkinizi yönetin

Ebeveynlerin ilk tepkisi çoğu zaman inkâr, öfke ve yoğun bir suçluluktur. “Benim çocuğum yapmaz” düşüncesi müdahaleyi geciktirir; “nerede hata yaptım” sorusu ise enerjinizi tüketir. Bağımlılık birçok nedenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır ve tek bir nedeni bulmak çoğu zaman mümkün olmaz. Suçluluğa saplanmak yerine “ne yapsak iyi gelir” sorusuna odaklanmak daha verimlidir.

Aileler durumu geç fark edebilir; bu yüzden şüphe duyduğunuzda beklemeden destek aramak yararlıdır. Bir ailenin bu inkârdan nasıl çıktığını ve gençlerin kendi anlatımlarını anne babalar için bağımlılık yazımızda okuyabilirsiniz.

Çocuğunuzla konuşurken ve sonrasında

Konuşmayı çocuğunuzun madde etkisinde olmadığı bir zamana bırakın, duygularınızı ve endişenizi paylaşın, sonra onun anlatmasına izin verin. İnkâr edebilir; bu normaldir ve ısrar etmek yerine kapıyı açık bırakmak gerekir. Okul ve sosyal çevreyle bağınızı gevşetmeyin, ancak telefonunu gizlice karıştırmak yerine güveni korumaya çalışın.

Çocuğunuz 18 yaşın altındaysa çocuk ve ergen birimi olan ÇEMATEM devreye girer ve genellikle aile katılımı beklenir. Kullanılan madde belliyse, o maddeye özgü belirtileri anlatan sayfalardan, örneğin metamfetamin sayfamızdan yararlanabilirsiniz.

Çocuğunuzu korumak için güçlendirebileceğiniz alanlar

Güçlü aile bağı, okula bağlılık ve doyum veren bir uğraş, riski azaltabilen koruyucu etkenler arasında sayılır. Gençlerin “hayır” diyebilme becerisi de bunların arasındadır; bu becerinin nasıl kazanıldığını hayır diyebilmek bağımlılık yazımızda anlattık.

BAYDER’in gençlere yönelik çalışmaları arasında Bağcılar ve Bayrampaşa’da risk altındaki gençleri hedefleyen sosyal yaşam merkezleri projesi ile kısa filmlerle farkındalık yaratan siyah beyaz renkler kısa film projesi yer alır.

Bağımlı biriyle nasıl konuşulur?

Bağımlı biriyle konuşurken amaç ikna etmek ya da hesap sormak değil, güvenli bir bağ kurmaktır. Kişi madde etkisinde değilken, sakin bir ortamda, suçlamadan ve “ben dili” ile konuşmak konuşmanın kapanmasını önler. Tek bir konuşmadan sonuç beklemek yerine, kapıyı açık tutan bir iletişim hedeflenmelidir.

Konuşmanın zamanı ve ortamı

Kişi alkol ya da madde etkisindeyken konuşmanın yararı yoktur; etkinin geçmesini beklemek gerekir. Öfkeli olduğunuz ya da tartışmanın ortasında olduğunuz bir anı da seçmeyin. Rahat bir ortam ve yeterli zaman ayırın, konuşmaya ne söyleyeceğinizi önceden düşünerek başlayın.

Ben dili ve yargısız dinleme

Konuşma dört basit adımda ilerleyebilir. Önce endişenizi sevginizle birlikte dile getirirsiniz, ardından gözlemlediğiniz somut değişiklikleri yargılamadan sıralarsınız. Sonra kişinin anlatmasını dinler, araya girmeden ve düzeltmeden onu anlamaya çalışırsınız. En sonda da birlikte bir danışmanlık görüşmesine gitmeyi bir seçenek olarak önerirsiniz, ancak karar baskısı kurmazsınız.

“Sen yine kullanıyorsun” yerine “Son haftalarda seni daha az görüyorum ve endişeleniyorum” demek savunmaya geçmeyi azaltabilir. Kişinin kendini ifade etmesine izin verin, onun yerine konuşmayın ve neden kullandığını, neden bırakamadığını anlamaya çalışın. Kişi “tedavi” sözcüğünden kaygılanıyorsa “danışmanlık” demek konuşmayı kolaylaştırabilir.

Konuşmadan sonra kişi sessizleşebilir, öfkelenebilir ya da söylediklerinizi yok sayabilir. Bu tepkiler konuşmanın boşa gittiği anlamına gelmez; kişi duyduklarını zamanla sindirir. Aynı konuşmayı üst üste tekrarlamak yerine birkaç gün sonra sakin bir dille yeniden kapıyı aralayın ve aile içinde herkesin aynı tutumu sürdürmesine özen gösterin.

Bazı tutumlar ise kişiyi yalnızca uzaklaştırır.

  • Emretmek, tehdit etmek ve eleştirmek
  • Mantıklı açıklamalarla ikna etmeye çalışmak
  • Dini ya da ahlaki yargılarda bulunmak
  • Yaralayıcı sözler söylemek ve baskı kurmak

Tedavi olmak istemeyen bağımlıyı ikna etmek mümkün mü?

İkna tek bir konuşmayla gerçekleşmez; bağımlılığı bırakmak bir süreç ve değişim gerektirir. Kişiyi zorlamak çoğu zaman çözüm getirmez. Hazır olduğu aşamayı anlamak, saygı duyduğu bir yakının desteğini almak ve danışmanlıktan yararlanmak yolu açar. Tedavi seçeneklerini bağımlılık tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz.

Tedaviyi reddetmenin ardındaki nedenler

Tedaviyi reddeden kişi çoğu zaman inkâr, utanç ve damgalanma korkusuyla hareket eder. Değişim bir döngüdür ve kişi bu döngünün farklı evrelerinde olabilir. Farkındalık öncesi evrede kişi kullanımın bir sorun olduğunu düşünmeyebilir; farkındalık evresinde zararını bilir ama henüz bırakmayı düşünmez. Yaklaşım bu evreye göre değişir; ilkinde kullanımın getirdiği sorunlar üzerine farkındalık kazandırmaya, ikincisinde kullanmanın ve kullanmamanın geleceğe etkilerini konuşmaya çalışılır.

Kişinin kıramayacağı ve sözünü dinleyeceği, saygı duyduğu bir aile büyüğü ya da madde kullanmayan bir yakın arkadaş varsa onunla iletişime geçmek yardımcı olabilir. Yardım edecek kişilerin konuşması açık, samimi ve inandırıcı olmalıdır; öğüt vermek yerine kendinizi onun yerine koyup korkularını ve düşüncelerini anlamaya çalışmak, neden bırakamadığını görmenizi kolaylaştırır.

İlk görüşme için bir yol

Kişi ilk adımda bir uzmandan çok aynı yoldan geçmiş biriyle konuşmayı tercih edebilir. BAYDER’in ex-user rehber desteği, geçmişte bağımlılıkla mücadele etmiş ve rehabilitasyon sürecini tamamlamış kişilerin rehberlik ettiği bir destek biçimidir; ilk görüşmenin nasıl olacağı ön görüşmede netleşir.

Suçlamadan sınır koymak

Sınır koymak ceza vermek değil, ne yapıp ne yapmayacağınızı sakin biçimde belirtmektir. Borçları kapatmak ve kullanımı saklamak gibi davranışlar iyi niyetle yapılsa da bağımlılığın sürmesine zemin hazırlar. Sınırlar somut, uygulanabilir ve her aile üyesi tarafından aynı biçimde sürdürülebilir olmalıdır; bu yüzden sınırları önceden aile içinde konuşup netleştirmek gerekir.

Nüks olursa

Tedaviye başlayan ya da bir süre kullanmayan kişi yeniden kullanıma dönebilir. Nüksü başarısızlık olarak değil, tedavi planının gözden geçirilmesi gereken bir aşama olarak okumak hem kişinin hem ailenin sürece tutunmasını sağlar. En riskli tepkiler, kişinin utanç duyup destekten tamamen kopması ve ailenin “boşuna uğraştık” diyerek süreci bırakmasıdır. Böyle bir dönemde suçlamadan yeniden destek kanallarına dönmek gerekir.

Zorla tedavi mümkün mü?

Tedavi başvurusu kural olarak gönüllüdür ve ailenin tek başına vereceği bir karar değildir. Tıbbi açıdan yatışı hekim değerlendirir; zorunlu tedavi kararı ise ancak yetkili resmî kurumların alanındadır. Gönüllü başvuru ve yatış süreci AMATEM sayfamızda ele alınıyor.

Eş bağımlılığı nedir, kendinizi nasıl korursunuz?

Eş bağımlılığı (kodependans), resmî bir tanı olmayan, ailenin bağımlılık yaşayan yakınına odaklanıp kendi ihtiyaçlarını sürekli ikinci plana attığı ilişki örüntüsünü anlatmak için kullanılan bir terimdir. Kendinizi korumak bencillik değildir; tükenmiş bir aile destek olamaz. Kendi sağlığınızı, işinizi ve ilişkilerinizi sürdürmek, yakınınıza da dolaylı olarak yardımcı olur.

Aileler bazen yakınlarının davranışlarını sürekli kontrol etmeye çalışabilir, kullanımı çevreden saklayabilir ya da kendi ihtiyaçlarını erteleyebilir. Bu tutumlar sevgiden doğar; ancak borçları kapatmak ve kullanımı saklamak gibi davranışlar sonuçların yaşanmasını geciktirebilir ve aile üyesini de yorar. Bu örüntüyü fark etmek değişimin ilk adımıdır; destek almak bu döngüyü fark etmeye yardımcı olabilir.

Eşiniz madde ya da alkol kullanıyorsa

Bağımlılık ilişkiyi etkiler; ilişkiye dair kararları bağımlılığın ilişkiyi nasıl etkilediği üzerinden düşünmek isteyebilirsiniz. Eşinizle sakin bir ortamda konuşabilir, tedaviye başvurmayı ortak bir hedef olarak önerebilir ve neleri kabul edemeyeceğinizi somut biçimde söyleyebilirsiniz.

Alkol söz konusuysa, alkolün ani bırakılması nöbet gibi ciddi riskler taşıdığı için bırakma süreci hekim gözetiminde yürütülmelidir. Belirtiler, evreler ve tedavi seçenekleri için alkol bağımlılığı sayfamıza bakabilirsiniz.

Kardeş, sevgili ve arkadaş için

Kardeşler çoğu zaman ihmal edilmiş, utanmış ya da öfkeli hisseder; ebeveynin ilgisi kardeşinize yoğunlaşırken kendi ihtiyaçlarınızı dile getirmek ve destek almak sizin hakkınızdır. Sevgili ve arkadaşlar için de ilke aynıdır: suçlamadan konuşun, kullanımı kolaylaştıran davranışlardan uzak durun ve kendi hayatınızı sürdürün.

Evde birden fazla çocuk varsa diğer çocukların yaşadıkları da unutulmamalıdır. Onlara yaşlarına uygun, sakin bir dille neler olduğunu anlatmak suçluluk ya da utanç hissetmelerini önler ve bağımlılık sorununun onların hatası olmadığını netleştirir. Evdeki gerilimden onların da etkilendiğini görmek ve kendi destek ihtiyaçlarını karşılamak gerekir.

Aile eğitimleri ve SAMBA Aile Eğitimi modülü neler sunar?

BAYDER’in aile eğitimleri, bağımlılık yaşayan kişinin ailesi ve yakın çevresi için tasarlanmış bilgilendirme ve beceri kazandırma oturumlarıdır. Bağımlılığın bir hastalık olduğunun anlaşılması, aile içindeki rollerin sağlıklı biçimde yeniden tanımlanması ve süreçte destek olabilmek için pratik araçların öğrenilmesi hedeflenir.

Program anne, baba, eş ve diğer yakınlara doğru iletişim, sınır belirleme ve eş bağımlılığına karşı destek sunar. Her aile ve her süreç farklıdır; bu nedenle eğitim, aileyi suçlayan değil güçlendiren bir çerçevede yürür ve birbirine zarar veren suçlama, aşırı koruma ve çaresizlik gibi dinamikleri dönüştürmeyi hedefler.

Programda dört başlık öne çıkar: yargılamadan sınır koyabilme ve sevgi-saygı dengesini kurma üzerine anne-baba tutumu, aktif dinleme ve ben dili gibi iletişim becerileri, korumacılık ile gerçek destek arasındaki farkı görmeyi sağlayan sınır belirleme, öfke, çaresizlik, korku ve utançla başa çıkmayı ele alan stres ve duygu yönetimi.

SAMBA Aile Eğitimi modülü ise bağımlılığın aile üzerindeki etkilerini, doğru iletişim tekniklerini ve nüks durumunda yapılması gerekenleri işler. Amaç aile içi krizleri anlık çözmek değil, krizleri besleyen kalıpları görmek ve değiştirmektir. Programın kapsamı ve katılım koşulları için bağımlı ailesi eğitimi sayfamıza bakabilirsiniz; hangi programın uygun olduğu ön görüşmede birlikte belirlenir. Aile bağı iyileşmenin en güçlü destekçisidir.

Başvuru ve tedavi yolları nelerdir?

Tedavi için en doğrudan yol, AMATEM ya da ÇEMATEM bulunan hastanenin psikiyatri polikliniğine MHRS veya 182 ile randevu almaktır. Danışmanlık için YEDAM 115 ve ALO 191 hatları aranabilir. BAYDER ise tıbbi tedavinin yerine geçmeden, temel hizmetler için ücret talep etmeyen bir destek yapısı sunar.

Hangi kuruma başvurulur?

KurumNe için başvurulurDikkat edilecek nokta
AMATEM ve ÇEMATEMTıbbi değerlendirme, arındırma ve ayaktan ya da yatarak tedaviDevlet hastanelerinde, sosyal güvence kapsamında yürütülür; 18 yaş altı için ÇEMATEM
YEDAM 115Danışmanlık ve yönlendirmeÜcretsizdir; kişi yardım istemese de aile arayabilir
ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek HattıBilgi ve yönlendirmeÜcretsizdir
BAYDERPsikososyal destek, aile eğitimleri, birebir görüşmelerTemel hizmetler için ücret talep etmez; yatılı hizmet belirli birimlerde (başta İstoç Genel Merkez) sunulur

2013’ten bu yana hizmet veren BAYDER bugün 9 ilde 13 birimle çalışır; size yakın birimleri bayder şubeleri sayfasında görebilirsiniz. Başvurudan önce, kişide fark ettiğiniz değişiklikleri, ne zamandır sürdüğünü ve varsa mevcut sağlık sorunlarını not almanız hekim ya da danışman değerlendirmesinde zaman kazandırır. Tıbbi arındırma gerekiyorsa bu aşama AMATEM’de yapılır, ardından psikososyal destek devreye girer. Tedavinin tüm aşamalarını bağımlılık tedavisi sayfamızda anlattık.

Bilgilendirme BAYDER bir sivil toplum kuruluşudur; hastane ya da ruhsatlı tedavi merkezi değildir ve tıbbi tedavinin yerine geçmez.

Acil durumlar, şiddet ve hukuki sorular

Aşırı doz şüphesi, bilinç kaybı, nöbet veya intihar riski gibi durumlarda hemen 112 aranır. Evde şiddet, istismar ya da ihmal varsa da önce güvenlik sağlanmalı ve 112 aranmalıdır; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattı da bu konuda başvurulabilecek resmî hatlardandır.

Tüm görüşme ve kayıtlarınız KVKK ve dernek gizlilik politikası çerçevesinde korunur. Adli süreç ya da şikâyet gibi hukuki sorular için avukata veya yetkili resmî kuruma danışılmalıdır; hukuki kaygı tıbbi yardım aramayı ertelemek için bir neden olmamalıdır.

Yakınınız için destek almak ister misiniz?

BAYDER’e başvuru formu üzerinden ulaşabilirsiniz; hangi programın uygun olduğu ön görüşmede birlikte belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bağımlı yakını ne yapmalı?

Önce sakin kalmalı, kişi madde etkisinde değilken yargılamadan konuşmalı ve amacının yardım etmek olduğunu söylemelidir. Ardından AMATEM, YEDAM 115, ALO 191 ya da BAYDER gibi bir kuruluştan profesyonel destek alınmalıdır. Aile üyeleri kendi destekleri için de aile eğitimlerinden yararlanabilir.

Madde bağımlısı oğlum var, ne yapmalıyım?

Panik yapmadan sakinleşin, oğlunuzla madde etkisinde değilken suçlamadan konuşun ve bir sağlık kuruluşuna ya da danışmanlık hattına başvurun. 18 yaşın altındaysa çocuk ve ergen birimi ÇEMATEM devreye girer ve genellikle aile katılımı beklenir. Bilinç kaybı ya da nöbet varsa 112 aranır.

Çocuğumun madde kullandığını nasıl anlarım?

Tek bir işaret kanıt sayılmaz. Uyku ve iştah düzeninin bozulması, arkadaş çevresinin ani değişmesi, para sorunları, gizlilik ihtiyacının artması ve duygudurum dalgalanmaları birlikte dikkat çeker. Özel alanına girmeden gözlemleyin, yeterli kanıt yokken suçlamayın ve emin olamıyorsanız danışmanlık hattından destek isteyin.

Uyuşturucu kullanan birini nasıl kurtarırız?

Kişinin bırakması yalnızca ailenin elinde değildir, ancak tutumunuz süreci etkileyebilir. Suçlamadan dinleyin, sınırlarınızı net koyun, borçları kapatmak ya da kullanımı saklamak gibi bağımlılığı sürdüren davranışlardan kaçının ve kişiyi bir sağlık kuruluşuna ya da danışmanlık hattına yönlendirin.

Bağımlı olan birine nasıl davranmalı?

Sakin, samimi ve gerçekçi olun. Emretmek, eleştirmek, tehdit etmek, ahlaki yargıda bulunmak ya da yaralayıcı sözler söylemek kişiyi kapanmaya iter. Madde etkisinde değilken konuşun, amacınızın yardım etmek olduğunu belirtin ve gerekirse tedavi yerine danışmanlık sözcüğünü kullanın.

Tedavi olmak istemeyen bağımlı tedaviye nasıl ikna edilir?

Zorlama çoğunlukla işe yaramaz. Kişinin değişim sürecindeki aşamasını anlayın, saygı duyduğu bir yakının desteğini alın ve madde kullanımının hayatına etkilerini birlikte konuşun. İkna edemiyorsanız YEDAM gibi bir danışmanlık merkezinden, nasıl yaklaşacağınızı planlamak için destek alabilirsiniz.

Eşim uyuşturucu kullanıyor ya da alkol alıyorsa ne yapmalıyım?

Sakin bir ortamda, suçlamadan ve somut ifadelerle konuşun; tedaviye başvurmayı ortak hedef yapın ve uygulayabileceğiniz sınırlar belirleyin. Alkolün ani bırakılması nöbet riski taşıdığı için bırakma hekim gözetiminde olmalıdır. Kendiniz için de destek alın; evde şiddet varsa 112 aranır.

Uyuşturucu kullanan birini zorla hastaneye yatırmak mümkün mü?

Tedavi başvurusu kural olarak gönüllüdür ve bu kararı aile tek başına veremez. Yatışın gerekliliğini hekim değerlendirir; zorunlu tedavi yetkili resmî kurumların alanındadır. Hukuki ayrıntı olaya göre değiştiği için bir avukata ya da ilgili kuruma danışılmalıdır. Bilinç kaybı, nöbet veya intihar riski varsa beklemeden 112 aranır.

Bağımlı bir yakınım varsa kendimi nasıl korurum?

Kendi hayatınızı, işinizi ve ilişkilerinizi sürdürün; yakınınızın sorumluluklarını üstlenmeyin, suçluluğa kapılmayın ve sınırlarınızı sakin biçimde belirtin. Aile eğitimleri ve danışmanlık hatları yakınlara da destek verir; kendinizi korumak, yakınınıza destek olabilmeniz için de önemlidir.

Madde bağımlılığı tedavisi için nereye başvurabilirim?

Hastanenin AMATEM ya da psikiyatri polikliniğine MHRS veya 182 ile randevu alabilir, 18 yaş altı için ÇEMATEM’e başvurabilirsiniz. Ücretsiz danışma için ALO 191 ve YEDAM 115 aranabilir. BAYDER ise tıbbi tedaviyi tamamlayan ve temel hizmetler için ücret talep etmeyen bir destek sunar.