Daha Fazla 'Anne' Ağlamasın Diye Elimizden Geleni Yapıyoruz

BAYDER olarak, kalbinde fırtınalar kopan tek bir annenin bile yalnız hissetmemesi için yola çıktık. Bu iyilik hareketinin büyümesi ve daha çok kalbe dokunması için sizin de katkınıza ihtiyacımız var.

Küçük ya da büyük, yapacağınız her yardım bir annenin yüzündeki tebessüme, ömrünüzdeki en güzel duaya dönüşecek. Gelin, bir annenin hayır duasında buluşalım.

Hap ve İlaç Bağımlılığı

Hap bağımlılığı, yani ilaç bağımlılığı, bir ilacın tıbbi ihtiyaç kalmadığı hâlde ya da hekimin belirlediği amaç ve sınırların dışında kontrolsüz ve sürekli kullanılması durumudur. Başlıca risk taşıyan gruplar Lyrica (lilika), Xanax gibi benzodiazepinler ve tramadol, kodein, morfin, oksikodon gibi opioid ağrı kesicilerdir. Bu ilaçlar hekim kontrolünde yararlıdır; ancak uzun süreli ya da kontrol dışı kullanımda tolerans, bağımlılık ve yoksunluk gelişebilir. Bırakma hekim gözetimi gerektirir.

İlaç bağımlılığı nedir?

İlaç bağımlılığı, bir ilacın tıbbi ihtiyaç kalmadığı hâlde ya da hekimin belirlediği amaç ve sınırların dışında kontrolsüz ve sürekli kullanılmasıdır. Kişi ilacı bırakmakta zorlanır, bırakmaya çalıştığında bedensel ya da ruhsal sıkıntı yaşar ve günlük hayatı giderek ilacın etrafında şekillenir. Günlük dilde “hap” bazen yasa dışı hapları da anlatır; bu sayfa hekimin reçete ettiği ya da eczanede satılan ilaçların bağımlılığını ele alır.

Bağımlılık riskini yalnız ilacın grubu değil, kullanım biçimi ve süresi de belirler. Tedavi amacıyla başlayan bir ilaç, hekim kontrolü dışında, daha uzun süre ya da “daha iyi hissetmek” için kullanıldığında riski artırır. İlaçlar hekim kontrolünde yararlıdır; yine de benzodiazepin ve opioid gibi bazı gruplar doğru kullanımda bile tolerans ve bağımlılık geliştirebilir, bu yüzden düzenli hekim takibi gerekir.

Hap bağımlılığı ile madde bağımlılığı aynı şey midir?

İkisinde de kontrol kaybı, tolerans ve yoksunluk aynı biçimde işler; bu çerçeveyi madde bağımlılığı sayfamızda ayrıntılı anlattık. Farkı başlangıçtadır: ilaç çoğu zaman hekim reçetesiyle girer. Bu yüzden kişi ve ailesi “ilaçtır, zararı olmaz” diye düşünüp tabloyu geç fark edebilir. Tüm türlerin ortak çerçevesi bağımlılık rehberimizdedir; madde dışı örnekler için teknoloji bağımlılığı sayfasına bakabilirsiniz.

Kimler daha yüksek risk altındadır?

Kaygı bozukluğu, depresyon ve travma sonrası stres gibi durumlar, geçmişte travma ya da ihmal yaşamak, ailede bağımlılık öyküsü ve yoğun stres riski artırabilir. Bağımlılık bir karakter zayıflığı değildir; “güçlü insan bağımlı olmaz” düşüncesi bilimsel olarak yanlıştır ve yardım aramayı geciktirir.

Fiziksel bağımlılık ile bağımlılık aynı şey midir?

Hayır. Reçeteyle düzenli kullanılan bir ilaç, bağımlılık gelişmeden de bedende alışmaya yol açabilir; ilaç kesilince yoksunluk belirtileri görülür. Bağımlılıkta ise bunun yanında kontrol bozulur ve zarar görülmesine rağmen kullanım sürer. İkisini ayırmak hekimin işidir; bu yüzden “nasılsa alışmışım” diyerek ilacı kendi başına kesmek de, “reçeteli olduğu için sorun yok” demek de doğru değildir.

Hangi ilaçlar bağımlılık yapar?

Bağımlılık riski taşıyan başlıca gruplar opioid ağrı kesiciler, benzodiazepin grubu sakinleştiriciler ve pregabalindir; bazı kas gevşeticiler ve kodeinli şuruplar da kötüye kullanılabilir. Bir ilacın bağımlılık yapabilmesi onu gereksiz yapmaz; risk ilacın grubuna, kullanım süresine ve hekim kontrolü dışında kullanılıp kullanılmadığına bağlıdır. Aşağıdaki tablo grupları kısaca karşılaştırır.

İlaç grubuÖrneklerÖne çıkan risk
Opioid ağrı kesicilerTramadol, kodein, morfin, oksikodonTolerans, solunum baskılanması, aşırı doz
BenzodiazepinlerXanax (alprazolam), RivotrilAni bırakmada nöbet dahil ciddi yoksunluk
PregabalinLyrica (lilika)Kötüye kullanım, yoksunlukta nöbet dahil ciddi belirtiler
Kodeinli şuruplar ve bazı kas gevşeticilerÖksürük şurupları, kas gevşetici ilaçlarAlışkanlık ve bağımlılık

Sokakta satılan maddelerden farklı olarak bu ilaçlar hekim reçetesiyle, belirli bir amaç için verilir. Bu yüzden bağımlılık çoğu zaman “tedavi gören biri” kimliğiyle başlar ve yardım aramak gecikebilir. İlk adım, ilacın neden verildiğini ve ne kadar süre kullanılacağını reçete eden hekimle konuşmaktır.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) için reçete edilen bazı uyarıcı ilaçlar da kötüye kullanılabilir; bu ilaçlarla ilgili her soru için hekime başvurulmalıdır. Yasa dışı maddelerin etki gruplarına göre ayrımı uyuşturucu rehberimizde, farklı bağımlılık gruplarının karşılaştırması bağımlılık türleri sayfamızdadır.

Lyrica (lilika) bağımlılığı

Lyrica, pregabalin etken maddesini taşıyan bir ilacın marka adıdır; halk arasında lilika ya da lirika diye de anılır. Pregabalin, antiepileptik ve kaygı giderici özellikleri olan, genellikle nöropatik ağrı, epilepsi ve anksiyete bozukluklarında hekimin reçete ettiği bir ilaçtır. Hekim kontrolü dışında ya da uzun süre kullanıldığında bağımlılığa yol açabilir.

Lilika nedir, uyuşturucu mu?

Lilika, reçeteyle verilen Lyrica (pregabalin) adlı ilacın halk dilindeki adıdır. Hekim reçetesi ve hekim kontrolü dışında, amacı dışında kullanımı tolerans, bağımlılık ve ağır yoksunluk riski taşır, ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Hukuki durum için resmî kaynaklara ya da bir hukukçuya başvurulmalıdır; bağımlılıktan kaygı duyan kişi bir hekime başvurmalıdır.

Lyrica bağımlılığı nasıl gelişir?

Süreç çoğu zaman reçeteli ve iyi niyetli bir kullanımın zamanla kontrolden çıkmasıyla başlar. İlacın etkisi azaldıkça aynı rahatlama için daha fazla ilaç gerekir; buna tolerans denir. Başka bir maddeyi bırakırken ilaç kullanmak da yeni bir bağımlılık riski doğurur; bu karar hekimle verilir. Opioid kullanım geçmişi olanlarda kötüye kullanıma yatkınlığın daha yüksek olduğu bildirilmektedir.

Lyrica bırakılınca ne olur?

Bırakma döneminde huzursuzluk, sinirlilik, uykusuzluk, keyifsizlik, endişe, çarpıntı ve terleme görülebilir; nöbet dahil ciddi belirtiler de ortaya çıkabilir. Bu risk nedeniyle pregabalin hiçbir durumda kendi başına kesilmez; süreç yalnızca hekim gözetiminde, gerekirse psikiyatri uzmanıyla birlikte planlanır. Nöbet ya da bilinç değişikliği varsa 112 aranmalıdır.

Lyrica bağımlılığında ilk adım ne olmalı?

İlk adım ilacı kendi başına bırakmak değil, reçete eden hekime ya da bir psikiyatri uzmanına durumu açıkça anlatmaktır. Kişi utanç ya da yargılanma korkusuyla gerçeği saklayabilir; oysa hekimin güvenli bir plan yapabilmesi için ilacın nasıl kullanıldığını bilmesi gerekir. Tıbbi destek için AMATEM ya da psikiyatri polikliniği başvuru noktasıdır.

Xanax ve benzodiazepin bağımlılığı

Xanax, alprazolam etken maddeli bir benzodiazepindir; Rivotril da aynı gruptadır. Benzodiazepinler kaygı ve uyku sorunlarında hekimin reçete ettiği sakinleştiricilerdir. Doğru kullanımda bile zamanla tolerans geliştirebilir ve bırakıldığında ciddi yoksunluk doğurabilir; bu yüzden bırakma, hekimin planlamasıyla yürür.

Benzodiazepin nedir, hangi ilaçlar bu gruptadır?

Benzodiazepinler, beyindeki baskılayıcı (GABA) iletiyi güçlendirerek sinir sistemini yavaşlatan ve sakinleştiren ilaçlardır. Xanax (alprazolam) ve Rivotril bu gruba örnektir. Kaygı ve uyku sorunlarında hekimin reçete ettiği bu ilaçlarda asıl sorun, kontrolsüz ve uzun süreli kullanımla ortaya çıkar.

Sakinleştirici bağımlılığı nasıl başlar?

Çoğu zaman tedavi amacıyla başlar. Kaygı ya da uykusuzluk nedeniyle kullanılan ilacın etkisi azaldıkça daha fazlasına ihtiyaç duyulur, ilaç olmadan uyuyamama ve huzursuzluk gelişir. İlaç kesilince kaygı ve uyku sorunları çoğu kez yeniden belirir; bu da kişiyi ilaca bağlı tutar. Bu döngüyü kişinin tek başına çözmesi beklenmemeli, bir hekimle konuşulmalıdır.

Benzodiazepin yoksunluğu neden tehlikelidir?

Yoksunlukta anksiyete, huzursuzluk, uykusuzluk, titreme, aşırı terleme, bulantı ve nabız artışı görülebilir. Şiddetli tablolarda zihin bulanıklığı, deliryum ve epileptik nöbet ortaya çıkabilir; benzer bir risk alkol yoksunluğu için de geçerlidir. Bu nedenle benzodiazepinler aniden bırakılmaz; bırakma yalnızca hekim gözetiminde, AMATEM gibi tıbbi destek veren birimlerde ya da psikiyatri polikliniğinde planlanır.

Alkol veya opioidle birlikte kullanım riski

Benzodiazepinler alkolle ya da opioidlerle birlikte alındığında solunum baskılanması katlanarak artar; aşırı uyku hâli, yavaşlayan nefes ve bilinç bulanıklığı görülebilir. Böyle bir tabloda beklemeden 112 aranmalı, kişi yalnız bırakılmamalıdır. Bu nedenle hekimin bilgisi olmadan sakinleştirici ilaçla alkol ya da başka bir yavaşlatıcı madde birlikte kullanılmamalıdır; hangi ilaçla neyin birlikte alınabileceğini yalnızca hekim ya da eczacı söyleyebilir.

Opioid ağrı kesiciler (tramadol, kodein) bağımlılığı

Opioid ağrı kesiciler, güçlü ağrıda hekimin reçete ettiği ilaçlardır; tramadol, kodein, morfin ve oksikodon bu gruba girer. Hekim kontrolünde ağrıyı hafifletirler, ancak kontrol dışında ve uzun süre kullanıldığında tolerans ve bağımlılık gelişebilir. Opioidler aynı zamanda solunumu baskılayarak ölümcül aşırı doz riskine yol açabilir.

Opioid ağrı kesiciler hangileridir?

Opioid, haşhaş bitkisinden elde edilen ya da beyindeki opioid reseptörleri üzerinden benzer etki gösteren maddelerin genel adıdır. Morfin, oksikodon, kodein ve tramadol ağrı kesici olarak kullanılan örneklerdir; kodein bazı öksürük şuruplarında da bulunur. Yasa dışı opioidlerden biri olan eroinin seyri ise eroin bağımlılığı sayfamızda anlatılır.

Reçeteli ağrı kesiciye bağımlılık nasıl gelişir?

Kronik ağrı nedeniyle uzun süre kullanılan ilaçta zamanla aynı rahatlama için daha fazlası gerekir. Ağrı hafiflese de ilacı alma isteği sürebilir ve kişi ilacı artık iyi hissetmek için değil, acı çekmemek için kullanmaya başlar. Reçeteyi erken bitirmek, birden fazla hekimden ilaç istemek ve ilaç bulmaya odaklanmak bu gidişin işaretleri olabilir.

Ağrı nedeniyle hekim kontrolünde opioid kullanan herkes bağımlı olmaz; ancak risk doğru kullanımda da vardır ve kontrol dışına çıkıldığında artar. Bu yüzden ağrı tedavisi sürerken ilacın etkisinin azaldığını ya da kullanım isteğinin ağrıdan bağımsız arttığını fark eden kişinin bunu hekimle açıkça konuşması, hem ağrının hem bağımlılık riskinin birlikte yönetilmesini sağlar.

Ağrı kesici bırakılınca ne olur?

Opioid yoksunluğu yoğun kas ve eklem ağrısı, kusma, ishal ve sıvı kaybıyla seyredebilir; ağır ve yıpratıcıdır, tıbbi gözetim ister. Ağrı kesici kendi başına kesilmemeli, hem ağrının hem bağımlılığın birlikte ele alınacağı bir plan için hekime başvurulmalıdır. Bir süre bırakıldıktan sonra yeniden kullanıma dönmek, beden artık alışık olmadığı için aşırı doz riskini artırır; solunum yavaşlaması, uyandırılamayan uyku hâli ya da bilinç kaybında beklemeden 112 aranır.

Kodeinli şuruplar ve ağrı kesici karışımları

Kodein bir opioiddir ve bazı öksürük şuruplarında da bulunur. Öksürük ya da ağrı şikâyeti geçtikten sonra bile ürünü kullanma isteği sürüyorsa, ürün daha sık alınıyorsa ya da kişi etkisini bir rahatlama aracı olarak görmeye başladıysa bağımlılık riski artmıştır. Şikâyetin asıl nedeninin hekimle ele alınması gerekir.

Hap kullananların belirtileri

Hap kullananların belirtileri tek bir işaretle anlaşılmaz; davranıştaki, ruh hâlindeki ve gündelik düzendeki değişikliklerin birlikte görülmesi dikkat çekicidir. Bu işaretler tanı koydurmaz, yalnızca bir hekime ya da uzmana başvurmak için bir sebep olabilir.

Davranış ve gündelik hayattaki işaretler

  • İlacın yetmediğini söylemek ve reçeteden önce bitirmek.
  • Birden fazla hekimden ilaç ya da reçete istemek.
  • İlaç bulmaya harcanan zamanın iş, okul ve aile sorumluluklarının önüne geçmesi.
  • Kullanılan ilacı gizlemek ya da konuşmaktan kaçınmak.
  • Bırakma girişimlerinin tekrar tekrar başarısız olması.

Bu işaretler tek başına bağımlılık kanıtı değildir; yetersiz kontrol edilen bir ağrı ya da kaygı da benzer davranışlara yol açabilir. Değerlendirme her durumda hekimin işidir.

Bedensel ve ruhsal işaretler

Aşırı uyku hâli, yavaşlama ve konuşmada ağırlık sakinleştirici etkili ilaçlarda görülebilir. İlaç alınmadığında titreme, terleme, aşırı kaygı, öfke ve uykusuzluk ortaya çıkabilir. Uzun süreli kullanımda hafıza ve dikkat sorunları, sosyal hayattan çekilme de eşlik edebilir. Bilinç kaybı, uyandırılamayan aşırı uyku hâli, yavaşlayan nefes ya da nöbet varsa beklemeden 112 aranır. Belirtilerin ayrıntısı için uyuşturucu krizi belirtileri rehberine bakılabilir.

Yakınınızda bu işaretleri görüyorsanız

Suçlamadan, somut gözlemlerle ve sakin bir dille konuşmak savunmaya geçmeyi azaltır. “Bu ilacı son haftalarda çok hızlı bitirdiğini fark ettim ve seni düşünüyorum” gibi bir giriş, “sen bağımlısın” demekten daha açıcıdır. Ailelerin bu süreçte nasıl destek olabileceği aile eğitimleri sayfamızda anlatılır.

İlaçları bırakmak neden hekim gözetiminde olmalı?

Benzodiazepin ve pregabalin ani bırakılınca nöbet dahil ciddi yoksunluk riski vardır; opioid yoksunluğu ise ağır ve yıpratıcıdır. Bu yüzden ilaçlar kendi başına kesilmez. Bırakma süreci hekimin planlamasıyla, gerekirse AMATEM’de yürür; hangi ilacın nasıl bırakılacağına yalnızca muayene eden hekim karar verir.

AMATEM ve hekim yolu

AMATEM, devlet ve üniversite hastanelerinin psikiyatri kliniklerinde alkol ve madde bağımlılığının tıbbi olarak tedavi edildiği birimlerdir. AMATEM’de tedavi sosyal güvence kapsamında yürütülür; MHRS ya da 182 hattıyla psikiyatri polikliniğine randevu alınır. Sürecin genel çerçevesi bağımlılık tedavisi sayfamızdadır.

BAYDER nasıl destek olur?

BAYDER bir sivil toplum kuruluşudur; hastane ya da ruhsatlı tedavi merkezi değildir ve tıbbi tedavinin yerini almaz, tıbbi detoks sunmaz. 2013’ten bu yana hizmet veren BAYDER bugün 9 ilde 13 birimle çalışır ve temel hizmetler için ücret talep etmez. Birebir görüşmeler, aile eğitimleri ve grup çalışmaları gibi BAYDER programları tıbbi süreci tamamlar; uygun program ön görüşmede belirlenir. Size yakın birim için BAYDER şubeleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bırakma sonrasında destek neden sürmelidir?

İlaç bırakıldıktan sonra da kaygı, uykusuzluk ya da ağrı gibi asıl şikâyetler geri dönebilir; bu dönem yeniden kullanım riskinin arttığı bir dönem olabilir. Bağımlılık tam iyileşmeyen ama destekle kontrol altına alınabilen bir durumdur. Bir tökezleme başarısızlık anlamına gelmez; yargılanmadan yeniden hekime ve destek ağına dönebilmek sürecin parçasıdır. Aile ve akran desteği, grup çalışmaları ve düzenli takip bu dönemde koruyucu olabilir.

Acil durumda ne yapılır?

  • Bilinç kaybı, uyandırılamayan aşırı uyku hâli ya da yavaşlayan nefes varsa 112 aranır.
  • Nöbet geçiriliyorsa ya da intihar düşüncesi söz konusuysa beklemeden 112 aranır.
  • Bilgi ve yönlendirme için ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı ile Yeşilay’ın YEDAM 115 hattı ücretsizdir.
Önemli: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Kullandığınız bir ilacı kendi başınıza bırakmayın ya da değiştirmeyin; her karar için hekiminize danışın.
Hap bağımlılığı destekle kontrol altına alınabilir. Siz ya da bir yakınınız bir ilaçla mücadele ediyorsa yalnız değilsiniz. Ön görüşme ve bilgi için bizimle iletişime geçebilir, başvuru formunu doldurabilir ya da +90 212 659 48 29 numaralı hattımızı arayabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İlaç bağımlılığı nedir?

İlaç bağımlılığı, bir ilacın tıbbi ihtiyaç kalmadığı hâlde ya da hekimin belirlediği amaç ve sınırların dışında kontrolsüz ve sürekli kullanılmasıdır. Kişi ilacı bırakmakta zorlanır, bırakınca yoksunluk yaşar ve günlük hayatı ilacın etrafında şekillenir. Çoğu zaman tedavi amacıyla başlayan bir ilaçla ortaya çıkar.

Hangi ilaçlar bağımlılık yapar?

Bağımlılık riski taşıyan başlıca gruplar opioid ağrı kesiciler, benzodiazepin grubu sakinleştiriciler ve pregabalindir. Kodeinli öksürük şurupları, bazı kas gevşeticiler ve DEHB için reçete edilen bazı uyarıcı ilaçlar da kötüye kullanılabilir. Risk, ilacın grubuna, kullanım süresine ve hekim kontrolü dışında kullanılıp kullanılmadığına bağlıdır.

Lilika nedir, uyuşturucu mu?

Lilika, reçeteyle verilen Lyrica (pregabalin) adlı ilacın halk dilindeki adıdır. Hekim reçetesi ve kontrolü dışında kullanımı tolerans, bağımlılık ve ağır yoksunluk riski taşır. Hukuki durum için resmî kaynaklara ya da bir hukukçuya başvurulmalıdır; bağımlılıktan kaygı duyan kişi bir hekime başvurmalıdır.

Lyrica bağımlılık yapar mı?

Evet, pregabalin hekim kontrolü dışında ve uzun süre kullanıldığında kötüye kullanım ve bağımlılık riski taşır. Zamanla tolerans gelişebilir, yani aynı etki için daha fazla ilaç gerekebilir. Opioid kullanım geçmişi olanlarda risk daha yüksektir. Kullanımla ilgili kaygınız varsa bir hekime başvurun.

Lyrica birden bırakılırsa ne olur?

Aniden bırakılırsa huzursuzluk, sinirlilik, uykusuzluk, endişe, çarpıntı ve terleme görülebilir; nöbet dahil ciddi belirtiler de ortaya çıkabilir. Bu yüzden pregabalin hiçbir durumda kendi başına kesilmez; süreç hekim gözetiminde, gerekirse AMATEM ya da psikiyatri polikliniğinde planlanır. Nöbet ya da bilinç değişikliğinde 112 aranmalıdır.

Lyrica bağımlılığından nasıl kurtulunur?

Lyrica bağımlılığı bir hekimin, gerekirse psikiyatri uzmanının gözetiminde ele alınır; ilaç kendi başına bırakılmaz. Tıbbi süreç AMATEM ya da psikiyatri polikliniğinde yürür. BAYDER gibi dernekler bu sürece destek programlarıyla eşlik edebilir ama tıbbi tedavinin yerini almaz.

Xanax ve benzer sakinleştiriciler aniden bırakılabilir mi?

Hayır. Xanax gibi benzodiazepinler aniden bırakıldığında anksiyete, uykusuzluk, titreme ve terlemeden deliryum ve epileptik nöbete uzanan ciddi yoksunluk görülebilir. Bu nedenle bırakma yalnızca hekim gözetiminde, gerekirse AMATEM ya da psikiyatri polikliniğinde planlanır. Nöbet ya da bilinç bulanıklığı olursa 112 aranmalıdır.

Tramadol ve kodein bağımlılık yapar mı?

Evet, tramadol ve kodein opioid grubunda ağrı kesicilerdir ve hekim kontrolü dışında ya da uzun süre kullanıldığında tolerans ve bağımlılık gelişebilir. Bırakıldıklarında yoğun kas ve eklem ağrısı, kusma ve ishal görülebilir. İlaç kendi başına kesilmemeli, hekimle birlikte bir plan yapılmalıdır.

Hap kullanan biri nasıl anlaşılır?

Tek bir işaret yetmez; ilacın erken bitmesi, birden fazla hekimden ilaç istenmesi, ilaç bulmaya odaklanma, uyuşukluk, ruh hâli değişimleri ve bırakma girişimlerinin başarısız kalması birlikte dikkat çeker. Bu işaretler tanı koydurmaz; bir hekime ya da uzmana başvurmak için sebeptir.

Hap bağımlılığından nasıl kurtulunur ve BAYDER nasıl destek olur?

Bırakma süreci hekim gözetiminde, gerekirse AMATEM’de yürür. Bağımlılık tam iyileşmeyen ama destekle kontrol altına alınabilen bir durumdur. BAYDER tıbbi tedavi sunmaz; birebir görüşmeler, aile eğitimleri ve grup çalışmalarıyla temel hizmetler için ücret talep etmeden destek verir.